از آرزوی هشت‌ساله تا صدور مجوز تاریخی

شجریان روز ۱۰ شهریور در یک نشست خبری اعلام کرد که پس از نزدیک به هشت سال پیگیری، سرانجام مجوز برگزاری یک کنسرت خیابانی رایگان برای او صادر شده است. او وعده داده بود که این برنامه با حضور ارکستر ۳۰ نفره «سیاوش» در فضای باز میدان آزادی اجرا خواهد شد و قطعاتی چون «دیار عاشقان» و تصنیف ماندگار «مرغ سحر» در آن به صدا درمی‌آید. شجریان تأکید کرده بود که هیچ محدودیتی برای حضور مردم وجود ندارد و هدف از این رویداد، فراهم‌کردن امکان تجربه موسیقی برای همگان و مقابله با دلالی بلیت‌های میلیونی کنسرت‌هاست.

استقبال پرشور و انتقادهای تند

انتشار این خبر با واکنش‌های گسترده همراه شد. بسیاری آن را فرصتی برای شادی همگانی و تجربه لحظه‌ای از همبستگی در روزگار دشوار دانستند. کاربران شبکه‌های اجتماعی نوشتند که «هنر هنوز می‌تواند مردم را گرد هم بیاورد».
در مقابل، منتقدان این رویداد را اقدامی تبلیغاتی در راستای اهداف حکومتی دانستند. مهدی یراحی با بازنشر صحنه‌ای از فیلم تایتانیک، این کنسرت را به نوازندگی بر عرشه کشتی در حال غرق تشبیه کرد و صبا علیزاده آن را با «پروپاگاندای رایش سوم» مقایسه کرد. برخی دیگر نیز میدان آزادی را «تله امنیتی» خواندند و هشدار دادند که چنین گردهمایی می‌تواند به شناسایی شهروندان منجر شود.

میدان آزادی؛ صحنه‌ای دوگانه

انتخاب میدان آزادی ــ که پیش از انقلاب به نام میدان شهیاد شناخته می‌شد ــ بر حساسیت موضوع افزود. این مکان تاریخی همواره صحنه‌ای دوگانه بوده است: از یک سو نماد رسمی حکومت برای نمایش اقتدار و از سوی دیگر، محل اعتراضات و گردهمایی‌های مردمی در لحظات سرنوشت‌ساز. برگزاری یک کنسرت خیابانی در چنین فضایی، به خودی خود حامل معنایی فراتر از موسیقی بود.

لغو ناگهانی و آشکار شدن بحران مدیریتی

روز ۱۲ شهریور، شجریان در صفحه اینستاگرامش خبر از لغو کنسرت داد و علت را «ناتوانی مسئولان در مدیریت جمعیت میلیونی» و حتی ممانعت از ورود تجهیزات فنی به میدان آزادی عنوان کرد. او نوشت: «این اجرا انجام نخواهد شد؛ آرزویی محال بود.»
هم‌زمان، علیرضا زاکانی، شهردار تهران، اعلام کرد که احتمالاً کنسرت در ورزشگاه آزادی برگزار شود؛ سخنانی که بر ابهامات افزود و از شکاف میان شهرداری و وزارت ارشاد پرده برداشت.

واکنش‌های سیاسی و اجتماعی

واکنش‌ها به لغو این رویداد متناقض بود. گروهی از نابودی فرصتی برای شادی همگانی سخن گفتند، و گروهی دیگر تأکید کردند که این کنسرت از آغاز نیز بخشی از استراتژی حکومت برای تقویت احساسات ملی‌گرایانه پس از جنگ اخیر بوده است. نمایندگان محافظه‌کار مجلس نیز دولت را به «سرگرم کردن مردم با موسیقی» به جای حل مشکلات اصلی کشور متهم کردند.

موسیقی در حصار محدودیت‌ها

لغو این کنسرت بار دیگر محدودیت‌های ژرف موسیقی در ایران را یادآور شد: محرومیت زنان از حضور روی صحنه، ممنوعیت صدای زن، توقیف صفحات اجتماعی هنرمندان منتقد و انسداد فضای فرهنگی. بسیاری از منتقدان این لغو را در تضاد با میراث محمدرضا شجریان دانستند که در سال‌های پرالتهاب همواره در کنار مردم ایستاد.

نتیجه‌گیری

ماجرای کنسرت لغوشده همایون شجریان تنها یک واقعه هنری نبود؛ بلکه آیینه‌ای بود از تناقض‌های جامعه ایران: میان امید و یأس، میان شور جمعی و هراس حکومتی، میان میراث هنر و محدودیت‌های سیاسی. این رویداد نشان داد که حتی موسیقی ــ به‌عنوان زبان مشترک شادی و همبستگی ــ در ایران امروز گرفتار معادلات امنیتی و سیاسی است.

نوشته کنسرت خیابانی همایون شجریان؛ از امید به «بزرگ‌ترین اجرای مردمی» تا لغوی پرحاشیه اولین بار در هنرگردی | Honargardi . پدیدار شد.

همایون شجریان درباره این آلبوم در یک پست اینستاگرامی نوشته است:

دوستان عزیز و گرامی آلبوم خراسانیات کار مشترک و شنیده نشده از پدر و زنده یاد استاد پرویز مشکاتیان است که پس از یک سال زحمات آوای مشکاتیان عزیز (طراحی) و جناب رادمان توکلی مهربان (هماهنگی کلیه امور میکس و انتشار) و هم‌چنین جناب غلامرضا صادقی (میکس و مسترینگ) برای آماده سازی آن به جهت انتشار در سال ۹۸، در ۱۹ اسفند ماه امسال تقدیم حضورتان می گردد.

گفتنی ست کلیت کار حال و هوایی از خراسان را دارد و همچنین تصانیف آن بر روی اشعار ملک الشعرا بهار ساخته و خوانده شده است.

ضبط آلبوم خراسانیات مربوط است به سال ۱۳۶۵ و از آنجایی که ساز و آواز این مجموعه ضبط نشده بود و پدر هم امسال در شرایط خواندن و تکمیل آن نبودند، یک ساز و آواز از کنسرت آلمان ایشان به همراه ساز استاد مشکاتیان و بر شعر باباطاهر به این مجموعه اضافه گردید. این ساز و آواز اجرای صحنه می باشد که در سال ۱۹۸۹ میلادی در کشور آلمان اجرا شده است.

در توضیحات این مجموعه نام بزرگانی چون پرویز مشکاتیان، منصور سینکی، جمشید عندلیبی، محمد فیروزی، اردشیر کامکار، بیژن کامکار، و ارژنگ کامکار به عنوان نوازندگان خراسانیات دیده می‌شود.

محمدرضا شجریان و پرویز مشکاتیان در طول سال‌ها فعالیت مشترک هنری، آثار ارزشمندی در چهارچوب موسیقی ایرانی آفریدند که از آن شمار می‌توان به ‏‏ آلبوم‌های «بیداد همایون»، «آستان جانان»، «سر عشق»، «نوا»، «دستان»، «گنبد مینا»، «دود عود»، «جان عشاق»، «بهاریه» و ‏‏ «قاصدک» اشاره کرد.

تهیه کنندگی آلبوم خراسانیات را شرکت دل آواز و پخش و پیش فروش انحصاری نسخه فیزیکی از طریق شرکت ایران گام  و نسخه‌ی دیجیتال از طریق بیپ تونز امکان پذیر است.

نوشته انتشار آلبوم «خراسانیات» اثر مشترک استاد محمدرضا شجریان و پرویز مشکاتیان اولین بار در هنرگردی | Honargardi . پدیدار شد.

پیش از آن منابع پزشکی در بیمارستان جم تهران اعلام کرده بودند که استاد محمدرضا شجریان برای تنفس نیاز به دستگاه تنفسی دارد.

گفته می‌شود، استاد شجریان روز پنج‌شنبه به دلیل نارسایی تنفسی با آمبولانس به اورژانس بیمارستان جم تهران و سپس به بخش آی‌سی‌یو این بیمارستان منتقل شده است.

نوشته وضعیت استاد محمدرضا شجریان از دیروز بهتر است اولین بار در هنرگردی | Honargardi . پدیدار شد.

فرزاد طالبی، مدیرکل دفتر موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، روز پنجشنبه ۲۰ آبان گفت: «برای پخش صدای استاد شجریان از رسانه ملی مذاکراتی در سطوح مختلف در جریان است».

به گزارش خبرگزاری ایلنا، آقای طالبی درباره پخش صدای آقای شجریان، از پرآوازه‌‌ترین و شاخص‌‌ترین چهره‌های آواز و موسیقی سنتی، از رادیو و تلویزیون دولتی ایران اشاره کرد که سیاستگذار این رسانه، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیست و افزود: «مذاکراتی در سطوح مختلف در جریان است و پیگیری‌‌هایی از سوی هنرمندان و وزارت ارشاد در این ‌باره صورت گرفته است».

با این حال، این مقام وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با بیان اینکه افراد دیگری مسئول سیاست‌های «رسانه ملی» هستند و «هر چه صلاح و صحیح بدانند، عمل می‌کنند»، افزود: «انتظار جامعه، امر دیگری است که امیدواریم به آن توجه بیشتری شود».

مدتهاستدیگر دعای مشهور «ربنا» که سال‌ها با صدای آقای شجریان پخش می‌شد، در ماه رمضان از صدا و سیما شنیده نمی‌شود

پیشتر و به دنبال بازگشت محمدرضا شجریان به ایران بعد از گذراندن دوره پنج ماهه درمان بیماری‌ سرطان در آمریکا، آلبوم «طریق عشق» او در روزهای نخست مهرماه امسال طی مراسمی در تالار وحدت تهران رونمایی شد. این آلبوم با همکاری گروه «عارف» و با اشعاری از حافظ و مولانا تهیه و در سال ۱۹۸۹ در اروپا، اجرای صحنه‌ای شده بود. آهنگسازی و تنظیم آن نیز بر عهده پرویز مشکاتیان بوده است.

مدیرکل دفتر موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به این موضوع گفت که دفتر موسیقی این وزارتخانه «چند ماه پیش مجوز آلبوم “طریق عشق” با صدای استاد شجریان را صادر کرد که تاکنون از پرفروش‌ترین آلبوم‌ها در کشور بوده است». فرزاد طالبی در مورد وضعیت جسمانی محمدرضا شجریان گفت که وی «روند رو بهبودی را طی می‌کند».

علی جنتی، وزیر سابق فرهنگ و ارشاد اسلامی، روز ۲۷ شهریور گفته بود: «در پی بازگشت محمدرضا شجریان به ایران، درمان استاد آواز در خانه‌اش ادامه خواهد داشت». به گفته او، «با کمک وزیر بهداشت تجهیزات پزشکی در خانه ایشان تعبیه شد تا در آنجا تحت درمان باشند».

دعوت از همایون شجریان برای اجرای آثار پدرش

از سوی دیگر، فریدون شهبازیان، رهبر ارکستر ملی، روز پنجشنبه از برگزاری تازه‌ترین کنسرت این ارکستر با اجرای آثار قدیمی محمدرضا شجریان و به خوانندگی همایون شجریان خبر داد. به گزارش خبرگزاری مهر، آقای شهبازیان با اشاره به اینکه شاخص‌‌ترین آثارش در سال‌های گذشته با محمدرضا شجریان بوده است، ابراز تاسف کرد که او به دلیل بیماری حضور ندارد و قادر به اجرای برنامه نیست. رهبر ارکستر ملی اشاره کرد که تصمیم گرفته است در تازه‌ترین اجرای ارکستر ملی که اختصاص به اجرای آثار او با محمدرضا شجریان دارد، از همایون شجریان، خواننده و فرزند آقای شجریان، دعوت کند تا در قالب کنسرت ملی، آثار پدرش را اجرا کند.

به گفته فریدون شهبازیان، در این صورت، این نخستین اجرای ارکستر ملی در دوره مدیریتش با آثار محمدرضا شجریان و صدای همایون شجریان خواهد بود.

نوشته مذاکره برای پخش صدای استاد شجریان از صدا و سیما اولین بار در هنرگردی | Honargardi . پدیدار شد.

چند سالی است که برگزاری کنسرت های موسیقی در ایران از رونق بیشتری برخوردار بوده که به فال نیک می گیریم. وجود سبک های مختلف که سلیقه ی طیف وسیع تری از افراد جامعه را در بر می گیرد، باعث شده تا تعداد کسانی که برای شرکت در چنین رویدادهایی برنامه ریزی می کنند، بیشتر و بیشتر شود؛ و البته تجربه ی حضور در این کنسرت ها به دلایل بی شمار، معمولاً تجربه ای خوب همراه با تعداد بی شمار تجربه ی بد است! این جاست که یک سوال آزار دهنده ذهن را مشغول می کند، چرا؟ چرا باید اجرای موسیقی که در ذاتش شور و شعف نهفته است، تبدیل به تاسف و کاش و یا حتا خاطرات بد بشود؟

به عنوان مخاطب چنین برنامه هایی، انتظاراتی شکل می گیرد که عموماً پاسخی در خور نمی یابند. متاسفانه انگار عادت کردیم به حداقل ها راضی باشیم، همین که اجرای زنده موسیقی برگزار شود، خوشحال باشیم و دیگر به چگونگی آن نیاندیشیم. پیش تر از بعد انسانی این تعامل دوطرفه صحبت شد، که در این میانه اثری از آن نمی بینیم. نوعی احترام به شعور و حضور مخاطب، که گاه جایش بدجور خالی است. نسبت به استانداردهای جهانی، عمر زیادی از  برگزاری کنسرت موسیقی در ایران به شکل و شمایل فعلی آن نمی گذرد و تجربیات اندکی در زمینه ی اجرای آن وجود دارد، بنابراین برخی کمی و کاستی ها نیز تا حدی قابل قبول است. از حق نیز نباید گذشت که تلاش هایی برای بهبود اجرای برنامه ها شده که همچنان جای کار دارد. اما در صورتی که گردانندگان رویدادها از نیازها و تقاضاهای مخاطبین خود آگاه نباشند، یکی از چرخ های گردنده ی برنامه لنگ خواهد بود. این جا نقش مخاطبین به عنوان یکی از وزنه های اصلی، پررنگ شده، چرا که بدون آن ها اصولا برنامه ی زنده مفهومی پیدا نمی کند.

با توجه به این که هر رسانه ای، زیر ساخت های خود را لازم دارد، عدم وجودشان بی شک مشکل ساز می شود. این زیر ساخت ها گستره ی وسیعی را شامل می شود که در بر گیرنده ی مسائل هنری، فنی، تکنولوژیکی، اقتصادی، ساختاری، اجرایی، … و البته فرهنگی بوده که مورد اخیر شاید به نحوی بر تمامی مسائل دیگر اثر می گذارد. کنسرت های موسیقی نیز از این قاعده مستثنا نیستند. گاهی مسئله از همان ابتدای ماجرا، یعنی محل برگزاری ایجاد می شود. سالن هایی انتخاب می شوند که نه به لحاظ فنی برای اجرای موسیقی طراحی شده اند، و نه به لحاظ زیبایی شناسی اصولاً با روح لطیف موسیقی سنخیتی دارند. که البته شاید دست اندرکاران برگزاری کنسرت ها در انتخاب سالن مناسب، دست شان خیلی هم باز نباشد.

از هنرمندانی که در برنامه ی خود، هنری ارزشمند را به نمایش می گذارند انتظار می رود که با همان دیده ی ریز بین مخصوص به خود، به مسائل اجرایی نیز دقت کرده و در این زمینه هم وسواس هنرمندانه ی خود را به کار گیرند. مشخصاً منظور این نیست که مثلاً خواننده ای خود طراحی صحنه، لباس، نورپردازی، صدا و غیره را انجام دهد، بلکه مسئله وجود یک حساسیت در دیدن این امور و سپردن کار به کاردان است. چراکه مشکل از آن جا آغاز می شود که این امور یا اصولاً دیده نشده و یا به عنوان بخش غیر ضروری و لوکس به آن نگاه می شود. در صورتی که کسی که در جایگاه مخاطب قرار گرفته کلیت یک مجموعه را در نظر می گیرد. گاه باید حتا فراتر رفته و یادآور شد که هنرمندان گرامی، وظیفه ای در برابر ارتقاء سطح هنری و فرهنگی جامعه و همچنین بالا بردن سلیقه ی عمومی نیز دارند که تعاملاتی این چنین، بستری مناسب برای این منظور هستند. ارتباط برقرار کردن با تماشاگران برنامه، نشان دادن حساسیت در برابر مسائل جاری، شکستن دیوار جدا کننده ی هنرمند و مردم، همه و همه از مشخصه هایی است که می تواند یک برنامه ی خوب را به سطحی بهتر برساند.

با زدن یک سوزن به خود و یک جوالدوز به دیگری، مخاطبین محترم نیز مسائلی را باید رعایت کنند که گاه بسیار در حد آداب اولیه است. رعایت محدوده ی زمانی یک برنامه و به حساب آوردن مشکلاتی چون ترافیک همیشگی، پیدا کردن جای پارک اتومبیل، استقرار در صندلی و غیره جزو ابتدایی ترین و شاید اصلی ترین وظیفه ی مخاطب است که به طرز وسیع و چشمگیری نقض می شود. رعایت نکردن سکوت و حق دیگر مخاطبان در لذت بردن از فضا نیز خود حکایتی دیگر است.

یک سرِ تمامی مسائل اجتماعی در مشکلات فرهنگی آن جامعه است که زیربنای نگرش، نحوه ی تفکر، عملکرد و بازخوردهایش خواهد بود. در صورتی که بدانیم و اعتقاد قلبی داشته باشیم تعاملاتمان با انسانها است، که در هر جایگاهی که قرار گیرند از شان و منزلت برخوردارند، که شعور داشته و حق دارند، مطمئناً نوع نگاه و برخوردمان تغییر خواهد کرد.

نوشته در باب کنسرت (به بهانه ی کنسرت همایون شجریان) اولین بار در هنرگردی | Honargardi . پدیدار شد.