مبنای نظری این پروژه بر مفهوم «آشنایی‌زدایی» استوار است؛ مفهومی که نخست در زبان‌شناسی و نظریه‌ی ادبی شکل گرفت، اما در اینجا به سطحی زیستی و تجربی ارتقا یافته است. در «خرقِ عادت»، آشنایی‌زدایی نه فقط شیوه‌ای فرمی، بلکه کنشی فلسفی است: گسستن از تثبیت معنا، از بازتولید خودکار تصاویر و از تکرار ساختارهای دیدن.

آثار این مجموعه، هر یک به‌نحوی تلاشی‌ برای بازآفرینی فاصله‌ای میان جهان و نگاه هستند. طلوع ناصری در دو اثر نقاشی خود با عنوان «سال نو» و «سوشیال‌مدیا»، بر بحرانِ معنا در جهانِ سرعت و بازنمایی روزمرگی دست می‌گذارد. تینا ابتهاج با کلاژهایش، میان کنترل و رهاشدگی، تعادلی ناپایدار می‌سازد که نظم و آشوب را در یک قاب جمع می‌کند. آرزو شهدادی با واقعیت‌زدایی از جهان مقوایی و بازسازی خاطره، مرز میان ماکت و واقعیت را مخدوش می‌کند. ماری جعفری از کلیشه‌ی درد عبور می‌کند و تجربه‌ی مواجهه با رنج را بدل به تجربه‌ای روشن‌گرانه می‌سازد. علیرضا چلیپا خرق عادت را در مرکزیت در شرایط تفرقه در اثر خود به نمایش گذاشته است.

در سوی دیگر، یاسمن زینتی در ویدئوآرت خود از حافظه‌ی شطرنجی سخن می‌گوید؛ ساختاری که میان نظم و سیالیت در نوسان است. غزاله عرفانی قرنطینه و محدودیت را به استعاره‌ای از تنهایی و حذف بدل می‌سازد. غزاله صداقت در عکس های خیشتنِ تاریک خود مرز میان بدن، تصویر و هویت را به پرسش می‌گیرد و نسترن صفایی در «تطهیر» از زمان به‌عنوان عنصری پالاینده و سازنده استفاده می‌کند. چیدمان آنیتا هاشمی مقدم با نگاهی روان‌شناختی به بقا، سازوکار ترس و اسارت ذهن را افشا می‌کند و پگاه عطاری با بازخوانی نقش ملیجک در عکس‌های خانوادگی، از طریق طنز و نمایش روایت قدرت را وارونه می‌سازد.

در پیوندی میان این آثار، مفهوم «خرقِ عادت» از سطح تمهید به سطح زیست ارتقا می‌یابد: دیگر نه تنها شکستن عادتِ دیدن، بلکه تجربه‌ی زیستن در میان امر ناآشنا. این نمایشگاه به مخاطب یادآوری می‌کند که هنر می‌تواند دوباره جهان را زنده کند، به شرط آنکه از عادتِ دیدنِ بی‌درنگ دست بشوید و مجال دهد تا نگاه، دوباره بدن‌مند شود.

«خرقِ عادت» در نهایت نه صرفاً نمایشگاه آثار تجسمی و مفهومی، بلکه تمرینی است جمعی در بازآفرینی ادراک؛ جایی که دیدن، شنیدن و زیستن در تقابل با تکرار دوباره ممکن می‌شود.

نوشته بازآفرینی ادراک در عصر تکرار؛ نگاهی به نمایشگاه گروهی خرق عادت اولین بار در هنرگردی | Honargardi . پدیدار شد.

تابلوی تک رنگ گل آبی را می توان به عنوان تولد مجدد در نظر گرفت، بدین صورت که انگار نقطه شروع را به مخاطب نشان می دهد؛ و در نقاشی بعدی با به تصویر کشیده شدن پرنده ای از ایده ی سفر رونمایی می شود. پرنده ای که بخشی از آن به رنگ آبی و بخش دیگرش با رنگ صورتی کشیده شده است. رنگ صورتی، در ادامه ی مسیر رفته رفته تا جایی پیشروی می کند که به قرمز ی تابلوی تک رنگی بدل شده و بخش سفید اش (ترکیب صورتی از دو رنگ قرمز و سفید) را از دست می دهد. البته دیدن این رنگ در کنار رنگ غالب آبی در مجموعه ی نامبرده که به خوبی حس سرما را القا می کند، نقطه ی اوج داستان را بازگو کرده، تا اینکه دوباره تابلو ها آبی شده و اینبار همه چیز آرام می شود.

[مجموعه زمین بازی. غزاله عرفانی]

عرفانی در توضیحات خود درباره ی مجموعه ی حاضر، می گوید: «نقاشی زمین بازی من است… من بازیگر و حریف اصلی این عرصه ام؛ خود را شکست می دهم، به خودم می بازم و از خودم می آموزم». شاید به همین علت است که فضای خالی در آثارش به اندازی فضای مثبت آن هاست، یعنی هنرمند در میدان نبرد زندگی اش کاملا تنها بوده و نقش های مختلف را یک تنه اجرا می کند.

[مجموعه زمین بازی. غزاله عرفانی]

در نهایت داستان اینگونه پایان می یابد که هنرمند پس از مدتی سرانجام با خانه ی جدیدی که برای خود ساخته بود هم خداحافظی می کند و به نقطه اول باز می گردد. با توجه به سه تابلوی انتهای سفر، اولی خانه اش را نشان می دهد، تابلوی دوم برگشت به خانه و تابلوی سوم نیز خانه ای را نشان می دهد که در آن منتظر او (غزاله) هستند. خطوط و رنگ هایی که در این سه نقاشی دیده می شود با یکدیگر متفاوت است. دو تابلوی خانه با خطوط ظریف تر بوده و کنتراست کمتری دارند در حالی که هنرمند در تابلوی پرواز و برگشت از خطوط و رنگ های واضح تر بهره گرفته است؛ بنابراین می توان حس آرامش را از دو نقاشی اول و سوم و حس اضطراب و عدم اطمینان را از تابلوی دوم دریافت کرد.

[مجموعه زمین بازی. غزاله عرفانی]

شاید برای همه ی شما پیش آمده باشد که گاهی برای رهایی از شرایطی که طالب آن نیستید تصمیم به تغییر مسیر می گیرید، این یک احساس آرامش در شما به وجود می آورد اما زمانی که اقدام به عمل می کنید ترس درست نبودن تصمیمتان را در قسمتی از وجودتان حس می کنید؛ اما این احساس دقیقا زمانی که به موقعیت جدید می رسید از بین می رود. در انتهای مسیر غزاله هوا ابری است ولی خورشید دوباره می تابد و او سرانجام در نقطه (خانه) امن خود دوباره قرار می گیرد و بازی تمام می شود.

نویسنده: نازنین معظمی

نوشته غزاله عرفانی؛ «نقاشی» زمین بازی من است اولین بار در هنرگردی | Honargardi . پدیدار شد.

شاید عقیده داشته باشید امضاء شیک و تمیز یک اثر هنری، صد البته با مداد جایش در گوشه‌ای خنثی است تا به چشم نیاید و این خودنمایی امضاء بزرگ از خودپسندی آرتیست می آید. عرفانی در واقع فقط با این مورد آخر جمله قبلی مشکلی ندارد؛ او با سانسور خود در حال مبارزه‌ای دائمی است و از مَنَم‌مَنَم کردن خود نیز هراسی ندارد. با نگاهی به مجموعه کارهای عرفانی دریافته‌ام در هنر معاصر خلق فرم، الزامی بر همراهی معنا نیست. در دوره‌ای حتی می‌توان فقط پیام‌آور خط و رنگ بمانند یک شعر بی قافیه و وزن باشد. برای نقاشِ شاعری که در مکتب محمدابراهیم جعفری تعلیم دیده، شعر بی قافیه و وزن چون به قصد شاعرانگی است، پس هم دارای شور و هم شعور است. 

بوم برای عرفانی همیشه زمین بازی بوده است. بازی با حریفی سخت چون خود و نه به قصد برد و باخت بلکه تنها به قصد بازی کردن. ضربات قلمو هر کجا بازیکن اراده می‌کند، به زمینِ بازی بوم برخورد می‌کنند و از خود ردپا برجا می‌گذارند و نقشی خلق می‌کنند. اینجاست که مخاطب به دنبال فرمی آشنا وارد بازیِ آرتیست می‌شود تا جایزه خوانش طبیعت‌گرایانه‌ای را نصیب خود کند؛ البته زهی خیال باطل. هر چه مخاطب بیشتر تلاش می‌کند تا در میان نافُرم‌ها فرمی بیابد شکست می‌خورد. در جاهایی هم که فرمی آشنا شکل گرفته باز هم به نوع بازی آرتیست مربوط است نه چشم تربیت‌شده مخاطب که تیزبینی خود را جار بزند.

عرفانی، خود خودش را نقاشی می‌کند؛ خودی که محتمل است زندگی را نیز در زمین بازی، به بازی گرفته باشد.  بازی به قصد فرار از آنچه زندگی مقدر کرده و کشاندن آن مقدرات به زمین بازی خود نه برای بردن، بلکه فقط به قصد به بازی گرفتن. برای عرفانی همیشه قصه گو، تجربه کلاس های کریم نصر در سال های پیشین، بانی پشت پرده رفتن معنا و مفهوم در مقابل خودنمایی حال خوب و بازی با فرم شد. حتی با نگاهی به مجموعه‌های قدیمی او مانند نظامی‌ها و سگ‌ها هم به این بازی در زمین بازی بر می خوریم که نشان‌دهنده امروز و دیروز بودن این بازی نیست؛ این رشته سر دراز دارد.

آن آقازاده‌ احمدشاه مسعود که بسان پدر، کلاه پکول به سر دارد، روزی در جواب سوالی در باب مرزبندی اقلیم فرهنگی ایران، سر ضرب این مصرع را بازگو کرده بود که: «هرکجا مرز کشیدند، شما پُل بزنید». هنر برای عرفانی نیز مصداق عینی این مصرع است. تا به حال هر کجا مرزی از معنای فرم یا فرم معنایی کشیده شده، پل زدن به آن سوی مفهومی که همه‌گیر شده، تنها عکس‌العمل غزاله عرفانی بوده و هست.

نمایشگاه«زمین بازی» غزاله عرفانی . عکس از:گالری شریف

نمایشگاه«زمین بازی» غزاله عرفانی . عکس از:گالری شریف

نوشته هر کجا مرز کشیدند، شما پُل بزنید اولین بار در هنرگردی | Honargardi . پدیدار شد.

این سلسله یادداشت ها حکم نقد آثار هنری دیده شده در گالری ها را ندارد بلکه تفسیری کوتاه از عصر آدینه ای است که در میان آثار هنری به گالری گردی گذشته است.

با تناولی مجموعه دار آشنا شوید

یکی از بهترین و سرراست ترین عناوین نمایشگاهی که تا امروز دیدم در گالری دستان۲ به وقوع پیوست.

« ویروس مجموعه داری» از دغدغه همیشگی پرویز تناولی در طی کاوش های مختلف او در میان تاروپود فرهنگ اقلیم ایران زمین حکایت می کند. تناولی اشیاء مختلف را در سفر به دوردست ها جمع آوری کرده، پژوهش و فهرست سازی می کند. از نتیجه پژوهش های خود کتاب های مختلفی در باب مجموعه های گردآوری شده به چاپ رسانده است.

دو عکس بزرگ گرفته شده توسط عباس کیارستمی که جاده را در چهارچوب کادر دوربین خود به بازی گرفته است به چشم حسابی می آید.

پیشنهاد می کنم گفت و گو با پرویز تناولی تحت عنوان « از تشتک نوشابه متفقین تا قاشق هخامنشی» که در شماره ۶۷ ماهنامه اندیشه پویا چاپ شده است را قبل یا بعد بازدید از نمایشگاه بخوانید.

شریف آمد

افتتاح گالری جدیدی در منطقه تجریش تهران اتفاق مبارکی است. معتقدم هر چه به تعداد مراکز تجمع گالری ها و مراکز فرهنگی در نقاط مختلف کلان شهر تهران اضافه شود به سود توسعه فرهنگی جامعه ما خواهد بود. تمرکز چند سال اخیر گالری ها در منطقه بلوار کریم خان بوده و آن را به قطب فرهنگی پایتخت در کنار کتاب فروشی ها و کافه ها تبدیل کرده است. هنردوستان علاقمندند در گالری گردی های خود به مناطقی بروند که با کم ترین مسافت بیشترین گالری را بازدید کنند.

افتتاحیه گالری های تهران روزهای جمعه عصر برپا می شود و حداکثر تا ساعت ۹ شب امتداد دارد. همین محدودیت زمانی باعث می شود ترجیح بازدیدکنندگان در کنارهم بودن گالری ها باشد. مناطق شمال و غرب پایتخت زیرساخت مناسب حمل و نقل عمومی و بودن کافه ها و رستوران هایی مناسب جهت تکمیل پهنه فرهنگی را دارند. ولی تاکنون به طور کامل تجمع گالری ها در آنجا صورت نگرفته است.

گالری علیها در انتهای خیابان ماهروزاده که از خیابان شریعتی نرسیده به میدان قدس منشعب می شود، سال هاست فعالیت حرفه ای خود را شروع کرده و حالا افتتاح گالری شریف در ابتدای خیابان ماهروزاده مقدمه ای خواهد بود تا منطقه تجریش نیز به مرکز تجمع گالری ها برای گالری گردی نزدیک شود. 

سینا اطهر نام درمانگاهی در مجاورت گالری شریف است که با اتفاق ناخوشایند انفجار چند وقت پیش نامش در میان مردم مشهور شد. قبل از ورود به گالری نگاهی به نمای ساختمان دودگرفته از آتش سوزی سینا اطهر می اندازم و درد را از آن می شنوم. حافظه ام من را به دفعات رد شدن از جلوی ورودی درمانگاه در گذشته می برد و من باز به گذر زمان و بی معرفتی آن فکر می کنم.

گالری شریف در اولین گام نمایشگاه گروهی با عنوان «سفر یک/ از خود برون شدن» را برپا کرده است. درون گالری نونوار که بوی تازگی همچنان می دهد گوشه ای پشت دیوار کاذب نور بیرون من را به خود جذب می کند. وقتی به پشت دیوار سرک کشیدم کادری که پنجره باز رو به خیابان و سقف شیروانی چهاردیواری روبرو به من می دهد یادآور شمال کشور است. با نور ملایمی که ابر جلوی خورشید گرفته تولید کرده بود چاره ای جز این همزادپنداری مکانی نداشتم.

در شریف، مسیب زارع بر روی کاغذ باطله های دفترچه بیمه و بانک رفاه کارگران سفر زندگی چهره و دستانی زحمتکش را نشان می دهد. کودکان پونه اوشیدری سفری از تن که با جان تا بی جانی همراه است را ترسیم کرده و نجمه کزازی با پرتره های کوچک و معلق در بین آسمان و زمین تلاشی برای گم شدن را نمایان می سازد. طراحی های کوچک و عمیق شیوا بابایی از فضای کل به جزء من را غرق در طبیعتی خود ساخته می کند.

صیاد در میان نگاه صیادان حقیقت

در مرکز نبشی دومین بخش عکس های محمد صیاد که بعد از روایتگری انقلاب حالا از جنگ ۸ ساله ایران و عراق برای نسل جدید کادرهای جدیدی را به ارمغان آورده است. عکس های مستندی که شاید در فیلم های مستند نمایش داده شده در تلویزیون با مخاطب روراست تر است. عکسی که دو مرد را درون خرابی های خرمشهر آزاد شده در حال ورق زدن آلبوم خانوادگی به جا ماده جریان زندگی قبل از یورش مهاجمان نشان می دهد من را با خود همراه کرد.

سوالات خبرنگار غیر متخصص هنر از صیاد، لبخندی تلخ بر روی صورت بازدیدکنندگانی که صدای او را می شنوند می گذارد که حتی از پشت ماسک نمایان است و صورت برافروخته صیاد در جلوی دوربین فیلمبرداری که حالا ماسکی می خواهد تا از شدتش کاسته شود فضای مابین عکس ها را می سازد.

حضور سه ضلع مثلث وار انسان ها درون عکس های صیاد نظر یکی از دوستان همراهم را جلب کرد که با در میان گذاشتن با خود عکاس به اتفاقی بودن این پدیده رسیدیم.

*عکس جلد یادداشت از سایت گالری دستان

نوشته شنبه بعد از گالری گردی / شماره یک اولین بار در هنرگردی | Honargardi . پدیدار شد.