کامران فانی، ادیب، مترجم، کتابشناس و از چهرههای اثرگذار دانشنامهنگاری ایران، روز شنبه ۲۲ آذر ۱۴۰۴ (۱۳ دسامبر ۲۰۲۵) در ۸۱ سالگی در تهران درگذشت. بنا بر گزارشهای منتشرشده از سوی رسانههای معتبر فارسیزبان و بینالمللی، این پژوهشگر نامدار پس از سپری کردن دورهای از بیماری، چشم از جهان فروبست. او در سالهای پایانی زندگی با بیماری آلزایمر دستبهگریبان بود.
کامران فانی متولد ۲۵ فروردین ۱۳۲۳ در قزوین بود و نامش با حوزههای کتابداری، فهرستنویسی، نسخهپژوهی و دانشنامهنگاری گره خورده است. بسیاری از اهل فرهنگ، دقت علمی، فروتنی حرفهای و سختگیری روشمند او را معیار کار مرجع در ایران میدانستند.
مسیر علمی و دانشگاهی
فانی در سال ۱۳۴۱ وارد دانشکده پزشکی دانشگاه تهران شد، اما پس از دو سال مسیر خود را تغییر داد و به زبان و ادبیات فارسی روی آورد. او در ۱۳۴۷ از دانشکده ادبیات دانشگاه تهران فارغالتحصیل شد و سپس فوقلیسانس علوم کتابداری را از همان دانشگاه دریافت کرد. عبدالحسین زرینکوب، ذبیحالله صفا، پرویز ناتل خانلری، بدیعالزمان فروزانفر و جلالالدین همایی از استادان تأثیرگذار او بودند.
نقشآفرینی در آثار مرجع
کارنامه حرفهای فانی بیش از هر چیز با ساماندهی، سردبیری، ویراستاری و نویسندگی آثار مرجع شناخته میشود. از مهمترین پروژههایی که او در شکلگیری و انتشارشان نقشی پررنگ داشت میتوان به دانشنامه کودکان و نوجوانان، دانشنامه تشیع، دایرهالمعارف جهان اسلام، دایرهالمعارف دموکراسی و دانشنامه دانشگستر (که تاکنون ۱۸ جلد از آن منتشر شده) اشاره کرد.
در حوزه کتابداری و فهرستنویسی نیز آثاری چون سرعنوانهای موضوعی فارسی، ردهبندی تاریخ ایران و ردهبندی فلسفه اسلامی از مراجع ماندگار به شمار میآیند.
ترجمه ادبی
فانی در ترجمه ادبی نیز حضوری جدی داشت. از جمله ترجمههای شاخص او میتوان به آثاری از آنتون چخوف از جمله مرغ دریایی و سه خواهر، و نیز ترجمههایی از فئودور داستایوفسکی، گونتر گراس و کارِل چاپِک اشاره کرد. او خود گفته بود نزدیک به ۳۰۰ مقاله و ۲۴ جلد کتاب (تألیف یا ترجمه) در کارنامه دارد.
مسئولیتها و عضویتها
کامران فانی عضو افتخاری فرهنگستان زبان و ادب فارسی و عضو هیئت علمی دانشنامه تشیع بود. او همچنین در هیئت امنای کتابخانه مجلس و شورای عالی مرکز دایرهالمعارف بزرگ اسلامی عضویت داشت؛ نهادهایی که نقش مهمی در پاسداشت و ساماندهی میراث مکتوب ایران دارند.
واکنشها و زمینههای پیشین
انتشار خبر انتقال این پژوهشگر به مرکز نگهداری سالمندان در کرج در اواسط مهرماه ۱۴۰۴ موجی از نگرانی در میان جامعه فرهنگی برانگیخت. در پی آن، مسعود پزشکیان، رئیسجمهور، رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی را مأمور پیگیری فوری درمان او کرد. پس از درگذشت فانی نیز پیامهای تسلیت از سوی مسئولان و چهرههای فرهنگی منتشر شد.
