موزه اورسی در پاریس از ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶ نمایشگاهی متمرکز (exposition-dossier) با عنوان «گوستاو لوگره، نقاشِ عکاس» (Gustave Le Gray. Peintre photographe) را به گوستاو لوگره (۱۸۲۰–۱۸۸۴)، عکاس سدهٔ نوزدهم فرانسه، اختصاص داده است که تا ۷ فوریهٔ ۲۰۲۷ در تالار 8c، طبقهٔ همکف موزه برپاست. به گفتهٔ پروندهٔ مطبوعاتی موزه، این نمایشگاه نزدیک به پنجاه اثر را گرد آورده است: ۴۳ عکس، ۴ نقاشی، ۲ طراحی و ۴ کتاب و نشریهٔ قدیمی؛ چند اثر از میان خریدهای تازهٔ موزه برای نخستین بار به نمایش عمومی درآمده‌اند.
کیوریتوری نمایشگاه با توما گالیفو (Thomas Galifot)، سرپرست ارشد بخش عکاسی موزه اورسی، است. این رویداد بخشی از برنامهٔ چهلمین سالگرد موزه اورسی است و نشان «دویستمین سالگرد عکاسی ۲۰۲۶–۲۰۲۷» را از وزارت فرهنگ فرانسه گرفته است. استدلال اصلی نمایشگاه، آن‌گونه که موزه بیان می‌کند، این است که آموزش نقاشی لوگره و تلاش طولانی‌اش برای راه دادن عکاسی به «سالن» رسمی پاریس، کلید فهم این هنرمند است.
بازگشتی به تک‌نگاری ۱۹۸۸
موزه این نمایشگاه را پژواکی از نخستین نمایشگاه تک‌نگارانه‌ای می‌داند که در فرانسه به لوگره اختصاص یافت؛ نمایشگاهی که در سال ۱۹۸۸ نخستین نمایشگاه بین‌المللی عکاسیِ موزه اورسی هم بود. آثار لوگره از سال ۱۹۷۹، یعنی از نخستین خرید عکس به دست این نهاد در دورهٔ پیش از گشایش موزه، در مجموعهٔ آن حضور دارد و اورسی مجموعهٔ آثار او را از برجسته‌ترین مجموعه‌های موجود می‌داند. به گفتهٔ اطلاعیهٔ موزه، چند امانتی از مجموعه‌های دولتی و خصوصی فرانسوی و خارجی نیز نمایشگاه را کامل کرده است.
از جنگل فونتن‌بلو تا سالن
بنا بر متن نمایشگاه، لوگره که دانش‌آموختهٔ مدرسه هنرهای زیبا بود، نخستین بار در ۱۸۴۸ در سالن پاریس اثر به نمایش گذاشت؛ سالی که هیئت داوران پذیرش به‌طور استثنایی حذف شده بود. در ۱۸۴۹، مانند دیگر هنرمندان پاریسی که از همه‌گیری وبا می‌گریختند، به جنگل فونتن‌بلو رفت و نخستین منظره‌های عکاسی شناخته‌شده‌اش را در آن‌جا ثبت کرد؛ همان جایی که خاستگاه مکتب باربیزون بود. در ۱۸۵۰ چند عکس به هیئت داوران سالن سپرد که در ردهٔ لیتوگرافی‌ها قرار گرفتند، نخست پذیرفته شدند و سپس کنار گذاشته شدند. موزه به نوشته‌ای از فرانسیس وِی (Francis Wey) در ۱۸۵۱ استناد می‌کند که در آن آمده است گروه نخست داوران این عکس‌ها را اثر هنری دانسته بودند و گروه بعدی آن‌ها را در ردهٔ فرآورده‌های علم جای دادند.
مأموریت هلیوگرافیک و دوگانه‌ای که دوباره کنار هم آمد
در ۱۸۵۱ کمیسیون بناهای تاریخی فرانسه آنچه موزه «نخستین سفارش عمومیِ گروهی به عکاسان» می‌نامد را طراحی کرد: سیاههٔ ثروت‌های معماری و بناهای فرانسه، که به «مأموریت هلیوگرافیک» (Mission héliographique) شهرت یافت. لوگره و شاگردش اوگوست مسترال (Auguste Mestral) مسیرهایشان را یکی کردند و از ژوئیه تا اکتبر از تورن تا پیرنه سفر کردند. به گفتهٔ اورسی، آن‌ها بیش از ۶۰۰ نگاتیو ساختند و تنها یک‌پنجم آن را تحویل دادند. نمایشگاه دوگانه‌ای (دیپتیک) را که در صومعهٔ سنت‌ماری در آرل-سور-تش ثبت شده، به‌طور استثنایی کنار هم آورده است: صحنه‌ای ژانر از دو مرد کاتالان و قرینهٔ آن، پرترهٔ خود لوگره. موزه این دو را آخرین آثار این دو عکاس می‌داند که در سدهٔ بیست‌ویکم پیدا شده‌اند؛ وب‌سایت موزه تصویر کاتالان‌ها را «خرید ۲۰۲۶» معرفی کرده است.
در سالن بعدی، در ۱۸۵۲، لوگره سه عکس فرستاد که دو تای آن‌ها نماهای بناهای تاریخی از همان مأموریت بود و با روش تازهٔ خودش، نگاتیو کاغذیِ موم‌اندودِ خشک، چاپ شده بود. به گفتهٔ موزه، همهٔ آن‌ها رد شدند.
آموزگار، فن‌دان و نقاش
اورسی لوگره را در کارگاه نقاش پل دلاروش جای می‌دهد؛ جایی که او در آغاز دههٔ ۱۸۴۰ با شارل نگر (Charles Nègre) و آنری لو سک (Henri Le Secq) دوست شد و شاید راجر فنتون، عکاس انگلیسی، را هم دید. به گفتهٔ موزه، او در پایان همان دهه شیمی‌دان و فن‌دانی برجسته و آموزگاری با شاگردان بسیار شده بود و در ۱۸۵۲ «رسالهٔ نظری و عملی عکاسی» (Traité théorique et pratique de photographie) را منتشر کرد.
نقاشی، رشتهٔ اصلی این روایت است. به گفتهٔ اورسی، مهارت لوگره در نقاشی تا پیش از کشف دوبارهٔ بلندپروازانه‌ترین تابلوی او به‌کلی ناشناخته بود. این تابلو، «پرترهٔ خانم گ. ل.»، که چهرهٔ همسر خود اوست و نامش تنها اندکی پنهان شده، تنها اثر لوگره است که هیئت داوران سالن پذیرفت؛ در ۱۸۵۳، همان سالی که او برای عکاسی رسمی از خود سالن مأمور شد.
ورشکستگی و تبعید
نمایشگاه به پایان دوران پاریسی لوگره هم می‌پردازد. در ۱۸۵۹ «انجمن عکاسی فرانسه» (Société française de photographie) اجازه یافت نمایشگاهش را هم‌زمان با سالن هنرهای زیبا، در فضایی جدا ولی چسبیده به آن، برپا کند؛ موزه بر این باور است که لوگره، که در همان سال پرترهٔ ناظر هنرهای زیبا را ساخته بود، در این «نیمه‌پیروزی» بی‌نقش نبود. در ۱۸۶۰ آتلیهٔ پرترهٔ مجلل او به تصفیه رسید و لوگره برای گریز از طلبکاران، همسر و فرزندانش را رها کرد و تا مصر به تبعید رفت.
اطلاعات کاربردی
«گوستاو لوگره، نقاشِ عکاس»، موزه اورسی، تالار 8c، طبقهٔ همکف (niveau 0)، پاریس. از ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶ تا ۷ فوریهٔ ۲۰۲۷. سه‌شنبه تا یکشنبه، ساعت ۹:۳۰ تا ۱۸؛ پنجشنبه‌ها تا ۲۱:۴۵؛ دوشنبه‌ها بسته. بلیت زمان‌دار ۱۶ یورو (تخفیف‌دار ۱۳ یورو)؛ به گفتهٔ وب‌سایت موزه، برای زیر ۱۸ سال و ساکنان زیر ۲۶ سال منطقهٔ اقتصادی اروپا رایگان است.
منابع: موزه اورسی، صفحهٔ نمایشگاه؛ بخش مطبوعاتی موزه اورسی. همچنین برای تطبیق: متن Beaux Arts، بازنشر در Centre Europe (۱۱ نوامبر ۲۰۲۶)، Arts in the City و L’Art de la photo.
این مقاله با کمک هوش مصنوعی تهیه و توسط تحریریه هنرگردی بازبینی شده است.
