رسانه مستقل تحلیلی-خبری هنرهای تجسمی

فوارهٔ شیران در حیاط شیران، الحمرا، غرناطه

مؤسسه جهان عرب در پاریس «رازهای الحمرا» را برپا می‌کند؛ کاخ نصریان در دوران محمد پنجم

مؤسسه جهان عرب (Institut du monde arabe) در پاریس از ۲۴ نوامبر ۲۰۲۶ تا ۱۶ مه ۲۰۲۷ نمایشگاه «رازهای الحمرا» (Les secrets de l’Alhambra) را برپا می‌کند؛ نمایشگاهی دربارهٔ مجموعهٔ کاخ‌های غرناطه آن‌گونه که سلطان‌های دودمان نصریان ساختند، در اوج شکوهش در دوران سلطان محمد پنجم در سدهٔ چهاردهم میلادی.

مؤسسه جهان عرب الحمرا را گوهر هنر اسلامی، یگانه مجموعهٔ کاخ‌های مسلمانانِ برجای‌مانده در غرب و یکی از پربازدیدترین بناهای جهان می‌خواند. اما به گفتهٔ این مؤسسه، موضوع نمایشگاه دژی نیست که امروز بازدیدکنندگان می‌بینند، بلکه الحمرا آن‌گونه است که سلطان‌های نصری ساختند و به گفتهٔ مؤسسه با دژ کنونی بسیار تفاوت دارد. مؤسسه نمایشگاه را گردشی فراگیر (ایمرسیو) توصیف می‌کند که آثار هنری در جای‌جای آن قرار گرفته‌اند.

فوارهٔ شیران در حیاط شیران، الحمرا، غرناطه
فوارهٔ شیران در حیاط شیران، الحمرا، غرناطه، اسپانیا؛ عکس آرشیوی، اوت ۲۰۱۲. نمایشگاه پاریس نسخهٔ بدلی از این فواره را نشان می‌دهد. عکس: Jebulon، ویکی‌مدیا کامنز، CC0.

پیش از کاخ، یک دژ

بنا بر معرفی مؤسسه، نمایشگاه با این یادآوری آغاز می‌شود که الحمرا پیش از هر چیز دژی بود با باروها و برج‌ها و جایگاه یک پادگان، و امیرنشین نصری حکومتی بود که همسایگانش پیوسته تهدیدش می‌کردند. گزیده‌ای از جنگ‌افزارها و تکه‌هایی از زره و ساز و برگ اسب در کنار اثری به نمایش درمی‌آید که مؤسسه آن را شاهکاری پنهان و کم‌شناخته از نقاشی عربی می‌خواند؛ نقاشی‌ای که بازگشت یک لشکرکشی پیروزمندانه را نشان می‌دهد.

فوارهٔ شیران

به روایت مؤسسه، یکی از مهم‌ترین بخش‌های نمایشگاه نسخه‌ای بدل از فوارهٔ شیران است؛ فواره‌ای که مؤسسه آن را شاخص‌ترین اثر الحمرا می‌خواند و در دوران محمد پنجم نصب شد و در سده‌های پس از فتح مسیحی دگرگون شد. پیرامون این بدل، فرضیه‌های علمی گوناگون دربارهٔ معنا، شکل و سازوکار فواره در زمان محمد پنجم به بازدیدکننده معرفی می‌شود. این بخش به اهمیت آب برای سراسر مجموعهٔ کاخ نیز می‌پردازد، هم از نظر زیبایی‌شناسی و هم به‌عنوان شرط زندگی در آن مکان.

هندسه، رنگ و کتیبه‌ها

بخشی از نمایشگاه به نقش‌های هندسیِ پایهٔ تزیینات و شیوهٔ ترسیم آن‌ها بر بسترهای گوناگون اختصاص دارد: از دیوارهای کاشی‌کاری‌شده تا ابریشم‌ها، نسخه‌های خطی، منبت‌کاری و معرق‌کاری. با شیوه‌های فراگیر، چندرنگیِ بنا که به گفتهٔ مؤسسه امروز تنها بخشی از آن دیده می‌شود بازنمایی می‌شود، با توجه ویژه به بازی نور بر سقف لینداراخا و ریزه‌کاری‌های مقرنس‌ها و سقف‌ها.

مؤسسه کتیبه‌هایی را که دیوارها را پوشانده‌اند به معنای واقعی کلمه صدای کاخ می‌داند. بازدیدکنندگان با گونه‌های مختلف خوشنویسی آشنا می‌شوند و از آن‌ها دعوت می‌شود شعارها، واژهٔ «برکت»، شعرها و آیه‌های قرآنی را در میان نقش‌ها بخوانند و خوانش صوتی آن‌ها را بشنوند. نمایشگاه همچنین می‌کوشد نقاشی‌های تالار شاهان را رمزگشایی کند که به گفتهٔ مؤسسه شمایل‌نگاری‌شان در یک کاخ اسلامی شگفت‌انگیز است، و داد و ستد هنری با جهان مسیحی و جهان اسلامی را نشان دهد.

نقاشی سقف تالار شاهان، الحمرا، غرناطه
نقاشی سقف تالار شاهان، الحمرا، غرناطه؛ عکس آرشیوی، ۲۰۱۸. عکس: J.M. Grimaldi / Junta de Andalucía (Junta Granada Informa)، ویکی‌مدیا کامنز، CC BY-SA 2.0.

جشن‌ها و باغ‌ها

برای بازآفرینی جشن‌های درباری که در منابع تاریخی و دیوان‌های شعر وصف شده‌اند، مؤسسه از بازسازی آدمک خودکاری خبر می‌دهد که در جشن میلاد پیامبر در سال ۱۳۶۲ میلادی به نمایش درآمده بود. مسیر نمایشگاه با چیدمانی از باغ پایان می‌یابد که برای همین نمایشگاه ساخته شده، بر پایهٔ دانسته‌های علمی دربارهٔ باغ‌های الحمرا، و حس شنوایی و بویایی را به کار می‌گیرد.

سرپرستان و همکاران

سرپرستی نمایشگاه با باربارا بولویکس (Barbara Boloix) از دانشگاه گرانادا و آنیس کارایون (Agnès Carayon)، کارشناس نمایشگاه‌های مؤسسه جهان عرب، است. نمایشگاه با همکاری «گدئون اکسپرینس» (Gédéon Expériences) تولید شده و با پشتیبانی «پاترونات الحمرا و ژنرالیف» (Patronato de la Alhambra y Generalife) طراحی شده است؛ کتابخانه ملی فرانسه نیز مشارکتی ویژه در آن دارد. صفحهٔ مؤسسه شمار آثار به نمایش درآمده را ذکر نمی‌کند. در میان برنامه‌های جانبی نمایشگاه دو نمایش فیلم هست: مستند «الحمرا، گنجینهٔ واپسین سلطان‌نشین اسپانیا» ساختهٔ مارک ژامپولسکی (Marc Jampolsky) در ۲۶ نوامبر و فیلم «سرنوشت» ساختهٔ یوسف شاهین در ۲۷ نوامبر ۲۰۲۶.

برج ایفل از درون مؤسسه جهان عرب از پشت پنل‌های نما
نمایی از درون مؤسسه جهان عرب در پاریس: برج ایفل از پشت پنل‌های مشبک نمای ساختمان؛ عکس آرشیوی، ۲۰۰۹. عکس: Serge Melki، ویکی‌مدیا کامنز، CC BY 2.0.

اطلاعات کاربردی: «رازهای الحمرا»، مؤسسه جهان عرب، شمارهٔ ۱ خیابان فوسه‌سن‌برنار (1 rue des Fossés-Saint-Bernard)، ۷۵۰۰۵ پاریس، تالارهای نمایشگاه در طبقه‌های ۱ و ۲. از ۲۴ نوامبر ۲۰۲۶ تا ۱۶ مه ۲۰۲۷. بلیت: بهای کامل ۱۷ یورو، بهای کاهش‌یافته ۱۵ یورو، ۱۲ تا ۲۶ ساله‌ها ۹ یورو، زیر ۱۲ سال رایگان.

منابع: مؤسسه جهان عرب، صفحهٔ رسمی نمایشگاه «رازهای الحمرا»؛ سورتیراپاری، معرفی نمایشگاه (به‌روزشده در ۲ نوامبر ۲۰۲۶).

این مقاله با کمک هوش مصنوعی تهیه و توسط تحریریه هنرگردی بازبینی شده است.

دیدگاهتان را بنویسید

×