موزهٔ کلونی – موزهٔ ملی سده‌های میانه (Musée de Cluny – musée national du Moyen Âge) در پاریس، تندیس کوچکی از مریم مجدلیهٔ قدیس را به مجموعهٔ خود افزوده است؛ اثری از چوب زیزفون که در دههٔ ۱۴۷۰ تا ۱۴۸۰ میلادی در استراسبورگ تراشیده شده و دولت فرانسه آن را «گنجینهٔ ملی» (Trésor national) اعلام کرده بود تا از کشور خارج نشود. وزارت فرهنگ فرانسه این خرید را در بیانیهٔ مطبوعاتی‌ای به تاریخ ۲ نوامبر ۲۰۲۶ اعلام کرد.
به گفتهٔ وزارت فرهنگ، این تندیس ۵۵ سانتی‌متری در مجموعه‌های ملی فرانسه همتایی ندارد. این اثر جای خالی مشخصی را در کلونی پر می‌کند: به نوشتهٔ بیانیه، مجموعهٔ گستردهٔ پیکرتراشی ژرمنی اواخر سده‌های میانه در این موزه، از آثار شوابی و سوئیسی و تیرولی، تا امروز هیچ اثر آلزاسی از این دوره نداشت. این خرید همچنین نمونهٔ روشنی است از اینکه سازوکار «گنجینهٔ ملی» در فرانسه در عمل چگونه کار می‌کند: رد مجوز صدور زمان می‌خرد و حامیان مالی هزینه را می‌پردازند.
اثر
وزارت فرهنگ این تندیس را به پیکرتراشی نسبت می‌دهد که از او با عنوان «استادِ محراب‌پشتیِ لاوتنباخ» (Maître du retable de Lautenbach) یاد شده و در پیِ نیکولاس گرهارت فن لیدن (Nicolas Gerhaert de Leyde)، پیکرتراش نامدار، فعالیت می‌کرده است. وزارت این اثر را نمونه‌ای بسیار کمیاب در بازار هنر از آفرینش‌های استراسبورگ می‌داند؛ شهری که به تعبیر بیانیه، در نیمهٔ دوم سدهٔ پانزدهم کانون هنری مهمی بود.
مریم مجدلیه را از نشانه‌اش می‌شناسیم: ظرف عطری که در دست چپ گرفته و با دست راست درِ آن را برمی‌دارد. آرنجش را بالا آورده و دامن ردای گشادی با چین‌های شکسته و ژرف را به تن خود می‌فشارد، و گیسوان رهایش در طره‌های پیچان بر پشتش فرو ریخته است. وزارت فرهنگ از وضعیت نگهداری بسیار خوب اثر خبر می‌دهد، هرچند رنگ‌آمیزی اصلی آن از میان رفته است. گفته می‌شود این تندیس از صومعهٔ لوسل (Lucelle) در استان اُ-ران (Haut-Rhin) آمده و احتمالاً برای نمازخانه‌ای خصوصی ساخته شده بود؛ بیش از یک سده در یک خانواده نگهداری شده و از سال ۱۹۷۲ در منابع منتشر شده است.
از تالار حراج تا رد مجوز صدور
به گفتهٔ وزارت فرهنگ، این تندیس در ۱۴ ژوئن ۲۰۲۳ در حراجی عمومی عرضه شد و یک مجموعه‌دار خارجی آن را خرید. نشریهٔ «لا تریبون دو لار» (La Tribune de l’Art) که این پرونده را دنبال کرده، محل حراج را شهر کن (Cannes) می‌نویسد و از برآورد ۲۰ تا ۳۰ هزار یورو و قیمت چکش ۳۳۰ هزار یورو، یعنی ۴۲۹ هزار یورو با احتساب هزینه‌ها، خبر می‌دهد؛ این نشریه خریدار را یک دلال خارجی توصیف می‌کند.
وزارت فرهنگ فرانسه سپس از صدور گواهی خروج خودداری کرد؛ تصمیمی که به اثر جایگاه «گنجینهٔ ملی» می‌دهد و مانع خروج آن از خاک فرانسه شد. به گفتهٔ وزارت، همین تصمیم به موزه فرصت داد تا بودجهٔ خرید را گرد آورد. مبلغی که موزه پرداخته، اعلام نشده است.
چه کسانی هزینه را پرداختند
به نوشتهٔ وزارت فرهنگ، هزینهٔ خرید عمدتاً از راه مادهٔ ۲۳۸ مکرر ۰ الف قانون عمومی مالیات‌های فرانسه (article 238 bis 0A du code général des impôts) تأمین شد؛ سازوکاری که به شرکت‌ها اجازه می‌دهد در خرید گنجینه‌های ملی مشارکت کنند. موزه از حمایت کردی موتوئل آلیانس فدرال (Crédit Mutuel Alliance Fédérale)، از طریق صندوق فدرال کردی موتوئل، و نیز شرکتی که خواسته نامش فاش نشود، برخوردار شد. چند نیکوکار فردی هم کمک کردند و وزارت فرهنگ باقی هزینه را از محل «صندوق میراث» (Fonds du patrimoine) پرداخت.
نخست پاریس، سپس استراسبورگ
این تندیس در تالار ۲۱ موزه جای خواهد گرفت که به اشیای آیینی مذهبی سرزمین‌های شمال آلپ اختصاص دارد. پس از یک دورهٔ پژوهش و مرمت، نخست در کلونی و سپس، به صورت امانت بلندمدت، در موزهٔ اِور نوتردام (musée de l’Œuvre Notre-Dame) استراسبورگ به نمایش درمی‌آید؛ موزه‌ای که آثار شاخصی از نیکولاس گرهارت فن لیدن را نگه می‌دارد. وزارت فرهنگ این امانت را در چارچوب شبکهٔ اروپایی موزه‌های هنر سده‌های میانه می‌داند که هر دو نهاد عضو آن‌اند. هنوز تاریخی برای نخستین نمایش اثر اعلام نشده است.
اطلاعات کاربردی
موزهٔ کلونی – موزهٔ ملی سده‌های میانه، پاریس، منطقهٔ ۵. تاریخ نمایش تندیس هنوز اعلام نشده و پس از دورهٔ پژوهش و مرمت خواهد بود.
منابع: وزارت فرهنگ فرانسه، بیانیهٔ مطبوعاتی، ۲ نوامبر ۲۰۲۶؛ لا تریبون دو لار، «مریم مجدلیه سرانجام به کلونی می‌رود»، الکساندر لافور، ۲ نوامبر ۲۰۲۶.
این مقاله با کمک هوش مصنوعی تهیه و توسط تحریریه هنرگردی بازبینی شده است.
