موزهٔ متروپولیتن نیویورک در ۱۵ اکتبر ۲۰۲۶ نمایشگاه «رامبراند و باستانیان» (Rembrandt and the Ancients) را اعلام کرد؛ نمایشگاهی که این موزه آن را با همکاری موزهٔ لوور سازمان می‌دهد. نمایشگاه از ۷ نوامبر ۲۰۲۷ تا ۶ فوریهٔ ۲۰۲۸ در متروپولیتن برپا خواهد بود و سپس از ۲۲ مارس تا ۳ ژوئیهٔ ۲۰۲۸ به لوور می‌رود. متروپولیتن آن را نخستین نمایشگاه بزرگ خود دربارهٔ رامبراند فان راین (۱۶۰۶–۱۶۶۹) در بیش از بیست سال می‌داند. زمان نمایشگاه دور است، اما فرضیهٔ آن همین حالا هم درخور توجه است: نگاه به رامبراند از زاویه‌ای که کمتر به آن پرداخته شده است.
بُعدی کمتر کاویده‌شده از کار رامبراند
محور نمایشگاه، پیوند همیشگیِ رامبراند با تاریخ، هنر و ادبیات یونان و روم و جهان گسترده‌تر مدیترانه‌ای است؛ از نخستین تابلوهای بلندپروازانهٔ تاریخی‌اش تا پرتره‌های دیرهنگامِ قهرمانان و زنان قهرمان. متروپولیتن این جنبه را بخشی کمتر کاویده‌شده اما حیاتی از مسیر کاری او می‌داند.
بیانیهٔ مطبوعاتی این علاقه را در بستر جمهوری هلندِ سدهٔ هفدهم قرار می‌دهد: آمستردام مجموعه‌های رو‌به‌رشد از هنر باستان داشت، تئاتری که بخشی از برنامه‌اش به نمایش‌نامه‌های باستانی اختصاص داشت، و ترجمه‌های هلندیِ متن‌های کهن. هم‌زمان، دامنهٔ جهانیِ رو‌به‌گسترش جمهوری و پیشرفت‌های علم و فلسفه، خردِ دیرزمانِ ستوده‌شدهٔ باستانیان را هم روشن می‌کرد و هم به چالش می‌کشید. به روایت موزه، رامبراند در چنین فضایی تفسیری قاطعانه مدرن از دوران باستان پدید آورد و از مضمون‌ها و نقش‌مایه‌های آن برای سخن‌گفتن دربارهٔ زمانه و جایگاه خودش بهره برد.
بازدیدکننده چه خواهد دید
این نمایشگاه بیش از ۱۲۵ اثر را گرد هم می‌آورد؛ از جمله حدود ۷۰ نقاشی، چاپ و طرح از رامبراند که شمار زیادی از آن‌ها نخستین بار در ایالات متحده دیده می‌شوند، در کنار اشیای باستانی و دورهٔ رنسانس که برای او نقطهٔ مرجع بودند. «ارسطو با تندیس نیم‌تنهٔ هومر» (۱۶۵۳) از مجموعهٔ خودِ متروپولیتن در میان آثار نمایشگاه است.
امانت‌های اعلام‌شده درجه‌یک‌اند: «ربایش گانیمد» (گالری استادان قدیمی، درسدن)؛ «زنی که در جویبار استحمام می‌کند» (گالری ملی لندن) و «بتشبع در حال نگه‌داشتن نامهٔ شاه داوود» (موزهٔ لوور، پاریس) که هر دو نخستین بار به ایالات متحده می‌آیند؛ و، در نخستین امانتِ تاریخ این اثر به ایالات متحده، تابلوی عظیم «سوگند باتاوی‌ها» (Oath of the Batavians؛ آکادمی سلطنتی هنرهای زیبای سوئد، استکهلم). تابلوی «بتشبع» لوور در کنار نقش‌برجستهٔ باستانی رومی (کاخ آلتمپس، رم) و آثار گرافیکی مرتبطی که بر پایهٔ آن‌ها ساخته شده، نمایش داده می‌شود.
طرح‌ها هم رشته‌ای پررنگ‌اند: هر سه طرح رامبراند از نیم‌تنه‌های رومی (آلبرتینا، وین؛ کتابخانهٔ سلطنتی تورین؛ کوپفرشتیش‌کابینت، برلین)، «دیانا و آکتئون» (کوپفرشتیش‌کابینت، درسدن) و «بت‌پرستی سلیمان» با گچ قرمز (لوور).
یادداشتی دربارهٔ تصاویر: «بلونا» (۱۶۳۳) و «فلورا» (حدود ۱۶۵۴) که در این مطلب آمده‌اند نیز در مجموعهٔ متروپولیتن‌اند و خدایان رومی را نشان می‌دهند. بیانیه آن‌ها را در شمار آثار اعلام‌شده نام نبرده است؛ تنها برای نشان‌دادنِ فضای موضوع آورده شده‌اند.
پروژه‌ای فرانسوی–آمریکایی
نمایشگاه را متروپولیتن و لوور سازمان می‌دهند. کیوریتورها جوآنا شیرز سایدنشتاین (Joanna Sheers Seidenstein)، کیوریتور وابستهٔ بخش طرح‌ها و چاپ‌های متروپولیتن، و بلز دوکو (Blaise Ducos)، کیوریتور نقاشی هلندی و فلاندری لوور، هستند. کاتالوگی کاملاً مصور، با مقاله‌هایی از کیوریتورها و دیگر پژوهشگران، همراه نمایشگاه منتشر می‌شود و برنامه‌های آموزشی و عمومی بعداً اعلام خواهند شد.
برای مخاطب پاریسی، ایستگاه لوور در ۲۰۲۸ تاریخی است که باید دنبال کرد. بیانیه هنوز جزئیات آثارِ آن‌جا را نیاورده است؛ پس فعلاً نشانه‌ای نیست که نمایش پاریس دقیقاً همان گزینش نیویورک را تکرار کند.
چرا اهمیت دارد
ارزش پروژه در زاویهٔ نگاه آن است. رامبراند را اغلب با سنت و «استاد کهن» بودن پیوند می‌دهند؛ متروپولیتن و لوور می‌خواهند نشان دهند که او با چه آزادی و ابتکاری از دوران باستان بهره می‌برد، و قرار گرفتن منابع باستانی و گرافیکی در کنار تابلوها به بازدیدکننده امکان می‌دهد خودش داوری کند. وسعت این جاه‌طلبی را تنها وقتی می‌توان سنجید که برنامه و فهرست نهایی آثار مشخص شود؛ فعلاً این یک اعلام است.
رامبراند و باستانیان — متروپولیتن، خیابان پنجم، تالارهای تیش، تالار ۸۹۹، طبقهٔ دوم، نیویورک، ۷ نوامبر ۲۰۲۷ تا ۶ فوریهٔ ۲۰۲۸؛ سپس موزهٔ لوور، پاریس، ۲۲ مارس تا ۳ ژوئیهٔ ۲۰۲۸.
منبع: بیانیهٔ مطبوعاتی متروپولیتن (۱۵ اکتبر ۲۰۲۶)
بخش مطبوعاتی: اتاق مطبوعاتی متروپولیتن
این مقاله با کمک هوش مصنوعی تهیه و توسط تحریریه هنرگردی بازبینی شده است.
