دوشنبه ۱۹ اکتبر ۲۰۲۶، نمایشگاه گروهی «به‌سوی صلحِ بال‌دار» (Vers la paix perpétu-aile(s))، با عنوان فرعی «بال‌های صلح» (The Wings of Peace)، در خیابان تورن، شمارهٔ ۸۴، در منطقهٔ سوم پاریس، با مراسم گشایشی از ساعت ۱۷ تا ۲۱ آغاز به کار کرد. هنرگردی در این شب حضور داشت. پنج هنرمند از نسل‌های گوناگون — اورلان (ORLAN)، استر فرر (Esther Ferrer)، اولگ کولیک (Oleg Kulik)، لئا لو بریکُنت (Léa Le Bricomte) و امریک لوئیسه (Émeric Lhuisset) — گرد یک پرسش آمده‌اند: امروز چگونه می‌توان از جنگ سخن گفت و صلح را تصور کرد؟ نمایشگاه تا ۳۱ اکتبر، از ساعت ۱۱ تا ۱۹، همزمان با آرت بازل پاریس ۲۰۲۶ (Art Basel Paris) برپاست.
صلحی با بال
عنوان نمایشگاه بازی با واژه‌هاست و ترجمه‌پذیر نیست. «صلح پایدار» (paix perpétuelle) عبارتی است که ایمانوئل کانت (Immanuel Kant) در رسالهٔ ۱۷۹۵ خود دربارهٔ پایان دادن به جنگ به کار برد؛ در عنوان نمایشگاه، واژهٔ فرانسوی «بال» (aile) در دل آن جا داده شده است. حاصل، صلحی است بال‌دار: سبک، پویا و آسان‌ازدست‌رفتنی. اورلان این عنوان را بر یکی از مجسمه‌های خود نهاده بود و سپس نام کل نمایشگاه شد.
نمایشگاه چگونه شکل گرفت
در گفتگویی ضبط‌شده با کسرا علیها (Kasra Aliha) از هنرگردی، کیوریتور نمایشگاه، ژان‌باتیست شانتوآزو (Jean-Baptiste Chantoiseau)، توضیح داد که پروژه از اورلان آغاز شد؛ او را به‌سبب کار دیرینه‌اش در راه صلح برگزیدند و به باور تیم، مجسمه‌ای که نام نمایشگاه از آن آمده، امروز پیامی نیرومند دارد. در گفتگو با اورلان، تیم تصمیم گرفت هنرمندانی از نسل‌های دیگر را نیز دعوت کند تا دربارهٔ اینکه جنگ‌ها چگونه آغاز می‌شوند و چگونه می‌توان به صلحی واقعی رسید، سخن خود را بگویند.
اورلان: کبوتر پس از لوور
اورلان (زادهٔ ۱۹۴۷ در سن‌اتین) از دههٔ ۱۹۶۰ بدن خودش را مادهٔ خام کارش کرده و بیش از همه به‌خاطر چیزی شناخته می‌شود که «هنر تنانه» (art charnel) می‌نامد و در مانیفستی در سال ۱۹۸۹ تعریف کرده است. سهم او در این نمایشگاه ادامهٔ سلسله‌گفتارهای «درس‌های هنرمند» (Leçons d’artiste) او در لوور است و کبوتر موتیف آن است. در مرکز، مجسمهٔ «برای صلحِ بال‌دار» (۲۰۲۴) قرار دارد که از پودر مرمر و با اسکن سه‌بعدی و قالب‌گیری از بدن خود هنرمند ساخته شده است. این اثر در کنار نسخهٔ عکاسانه‌اش و فتومونتاژ لنتیکولار «خاستگاه جنگ» (L’Origine de la guerre، ۲۰۲۳) عرضه می‌شود؛ عنوانی که به «خاستگاه جهان» (L’Origine du monde) اثر گوستاو کوربه (Gustave Courbet) اشاره دارد.
استر فرر: اسباب‌بازی و سلاح
استر فرر (زادهٔ ۱۹۳۷ در سن‌سباستین، ساکن پاریس) از پیشگامان هنر پرفورمنس در اسپانیاست؛ از ۱۹۶۷ تا انحلال گروه زاج (Zaj) در ۱۹۹۶ عضو آن بود و در ۲۰۱۴ جایزهٔ ولاسکز را گرفت. مجموعهٔ «اسباب‌بازی‌های آموزشی» (Juguetes educativos) او تداعی‌های کودکی را در کنار کارکرد ویرانگر سلاح‌ها می‌نشاند. کیوریتور نمایشگاه، ژان‌باتیست شانتوآزو، ایده را در یک جمله خلاصه می‌کند: میان اسباب‌بازی کودک و ابزار کشتار جمعی گاهی تنها یک گام فاصله است، آن‌گاه که قدرت به دست رهبرانی کودک‌صفت و بی‌مسئولیت سپرده شود.
اولگ کولیک: تصویرهای دههٔ ۹۰ که هنوز امروزی‌اند
اولگ کولیک (زادهٔ ۱۹۶۱ در کی‌یف) در دههٔ ۱۹۹۰ از چهره‌های شاخص «اکشنیسم» مسکو بود و بیشتر برای اجراهایی شناخته می‌شود که در آن‌ها نقش یک سگ را بازی می‌کرد. او در پاریس فتومونتاژهایی از اواخر دههٔ ۱۹۹۰ نشان می‌دهد، از جمله «در خانه» (At Home) و «در کلیسا» (At the Church) از مجموعهٔ «روس‌ها» (The Russian) — چاپ‌های دیجیتال دربارهٔ تناقض‌ها، پوچی و کیچِ زندگی پساشوروی. کیوریتور این آثار را در گفتگو با ما تصویرهایی از زندگی در مسکو، خشونت در خیابان و امید به صلح توصیف کرد. این آثار بیش از ربع قرن پیش ساخته شده‌اند و دربارهٔ آن‌ها گفته شده امروز تقریباً پیشگویانه به نظر می‌رسند.
لئا لو بریکُنت: خلع سلاحِ مصالح جنگ
لئا لو بریکُنت با مصالح فیزیکی و نمادین جنگ کار می‌کند و معنایشان را جابه‌جا می‌کند. چیدمان «مدال‌های چکه‌کنان» (Dripping Medals) او از مدال‌ها و روبان‌های اصیل نظامی جنگ جهانی اول ساخته شده که مانند یک نقاشی چکه‌ای انتزاعی آویخته‌اند. نزدیک آن، سازه‌هایی پلکانی از فشنگ ایستاده که از دور به معبد می‌مانند. کیوریتور این حرکت را طنزآمیز و حتی شوخ‌طبعانه توصیف کرد: تبدیل چیزی خشن به چیزی دیگر. او می‌پرسد: آیا خنثی کردن جنگ با واژگون‌کردن ابزارهایش می‌تواند نخستین گام به‌سوی صلح باشد؟
امریک لوئیسه: پاسخ قزاق‌ها
امریک لوئیسه (زادهٔ ۱۹۸۳) هنر را در مدرسهٔ ملی هنرهای زیبای پاریس (Beaux-Arts de Paris) و ژئوپلیتیک را در دانشگاه پانتئون-سوربن (Panthéon-Sorbonne) و مدرسهٔ عالی نرمال (École normale supérieure) خوانده و در مؤسسهٔ مطالعات سیاسی پاریس (Sciences Po) هنر معاصر و ژئوپلیتیک تدریس می‌کند. او از ۲۰۰۴ در مناطق درگیری از جمله عراق، افغانستان، سوریه، کلمبیا و ترکیه کار کرده و از ۲۰۱۴ بارها به اوکراین بازگشته است. در پاریس اثر «از دور پاسخ قزاق‌ها را می‌شنوم» (J’entends au loin la réponse des cosaques) را نشان می‌دهد: بازآفرینی عکاسانهٔ امروزی از تابلوی «پاسخ قزاق‌های زاپوروژیا» اثر ایلیا رپین (Ilya Repin) که در ۲۰۲۳ در اوکراین با همراهی سربازان ساخته شده است. کیوریتور او را عکاسی توصیف کرد که به کار در مناطق جنگی متعهد است و با تصویرهای بسیار سنجیده شهادت می‌آورد.
به گفتهٔ کیوریتور، برای تیم مهم بود که در یک نمایشگاه هم هنرمندی باشد که در اوکراین کار می‌کند و هم هنرمندی وابسته به مسکو، تا نمایشگاه بتواند فضایی میان دو کشوری بگشاید که امروز در جنگ‌اند.
اطلاعات بازدید
- نمایشگاه: «به‌سوی صلحِ بال‌دار» (Vers la paix perpétu-aile(s))، با عنوان فرعی «جنگ و صلح» (Guerre et Paix)
- زمان: ۱۹ تا ۳۱ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۱ تا ۱۹
- نشانی: خیابان تورن، شمارهٔ ۸۴، پاریس، کد پستی ۷۵۰۰۳ (84 rue de Turenne, 75003 Paris)
- کیوریتور: ژان‌باتیست شانتوآزو؛ هماهنگی: رافائل شانتوآزو (Raphaël Chantoiseau)؛ تولید: سارا وینیتز (Sarah Vinitz) و النا ولنیخ (Elena Volnykh)
- برگزارکنندگان: بنیاد «تورا اند آرت» (Tora and Art Foundation) و «بیَن آن پلاس» (Bien En Place)
هنرگردی از رافائل شانتوآزو (Raphaël Chantoiseau) برای فراهم‌ساختن امکان این گزارش سپاسگزار است.
متن، گفتگو و عکس‌ها: کسرا علیها. آثار © هنرمندان.
منابع: بنیاد تورا اند آرت؛ بیَن آن پلاس؛ مجلهٔ «اور کالچر» (Our Culture) (۱۶ اکتبر ۲۰۲۶)؛ سایت‌ها و صفحه‌های معرفی هنرمندان: اورلان، استر فرر، اولگ کولیک، لئا لو بریکُنت، امریک لوئیسه.
