«به‌سوی صلحِ بال‌دار»: اورلان، استر فرر، اولگ کولیک، لئا لو بریکُنت و امریک لوئیسه در پاریس

دوشنبه ۱۹ اکتبر ۲۰۲۶، نمایشگاه گروهی «به‌سوی صلحِ بال‌دار» (Vers la paix perpétu-aile(s))، با عنوان فرعی «بال‌های صلح» (The Wings of Peace)، در خیابان تورن، شمارهٔ ۸۴، در منطقهٔ سوم پاریس، با مراسم گشایشی از ساعت ۱۷ تا ۲۱ آغاز به کار کرد. هنرگردی در این شب حضور داشت. پنج هنرمند از نسل‌های گوناگون — اورلان (ORLAN)، استر فرر (Esther Ferrer)، اولگ کولیک (Oleg Kulik)، لئا لو بریکُنت (Léa Le Bricomte) و امریک لوئیسه (Émeric Lhuisset) — گرد یک پرسش آمده‌اند: امروز چگونه می‌توان از جنگ سخن گفت و صلح را تصور کرد؟ نمایشگاه تا ۳۱ اکتبر، از ساعت ۱۱ تا ۱۹، به‌عنوان نمایشگاهی جانبی در کنار آرت بازل پاریس ۲۰۲۶ (Art Basel Paris) برپاست.

صلحی با بال

عنوان نمایشگاه بازی با واژه‌هاست و ترجمه‌پذیر نیست. «صلح پایدار» (paix perpétuelle) عبارتی است که ایمانوئل کانت (Immanuel Kant) در رسالهٔ ۱۷۹۵ خود دربارهٔ پایان دادن به جنگ به کار برد؛ در عنوان نمایشگاه، واژهٔ فرانسوی «بال» (aile) در دل آن جا داده شده است. حاصل، صلحی است بال‌دار: سبک، پویا و آسان‌ازدست‌رفتنی. اورلان این عنوان را بر یکی از مجسمه‌های خود نهاده بود و سپس نام کل نمایشگاه شد.

برگزارکنندگان نمایشگاه را بر محور جنگ و قدرت، خشونت، آزادی فردی و مسئولیت بنا کرده‌اند و آن را با پرفورمنس، عکاسی، مجسمه‌سازی و کارهای مفهومی پی می‌گیرند؛ بدن، حافظه، نمادهای جنگ و تصویرهای سیاسی در مرکز کارند.

نمایشگاه چگونه شکل گرفت

در گفتگویی ضبط‌شده با کسرا علیها (Kasra Aliha) از هنرگردی، کیوریتور نمایشگاه، ژان‌باتیست شانتوآزو (Jean-Baptiste Chantoiseau)، توضیح داد که پروژه از اورلان آغاز شد؛ او را به‌سبب کار دیرینه‌اش در راه صلح برگزیدند و به باور تیم، مجسمه‌ای که نام نمایشگاه از آن آمده، امروز پیامی نیرومند دارد. در گفتگو با اورلان، تیم تصمیم گرفت هنرمندانی از نسل‌های دیگر را نیز دعوت کند تا دربارهٔ اینکه جنگ‌ها چگونه آغاز می‌شوند و چگونه می‌توان به صلحی واقعی رسید، سخن خود را بگویند.

بیانیهٔ مطبوعاتی کیوریتور، همچون اطلاعیهٔ آرت‌پیل (ArtPil)، می‌گوید اورلان چهار هنرمند را در کنار خود دعوت می‌کند؛ در گفتگوی ضبط‌شدهٔ ما، کیوریتور دعوت‌ها را تصمیمی گروهی توصیف کرد که در گفتگو با او شکل گرفت.

اورلان: کبوتر پس از لوور

اورلان (زادهٔ ۱۹۴۷ در سن‌اتین) از دههٔ ۱۹۶۰ بدن خودش را مادهٔ خام کارش کرده و بیش از همه به‌خاطر چیزی شناخته می‌شود که «هنر تنانه» (art charnel) می‌نامد و در مانیفستی در سال ۱۹۸۹ تعریف کرده است. به نوشتهٔ بیانیهٔ مطبوعاتی کیوریتور، او سومین درس‌گفتار خود را در لوور، در ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶، با پروازِ کبوترانی دیجیتال به پایان برد؛ کبوتر موتیف سلسله‌گفتارهای «درس‌های هنرمند» (Leçons d’artiste) اوست. در مرکز، مجسمهٔ «برای صلحِ بال‌دار» (Pour la paix perpétu-aile(s)، ۲۰۲۴) قرار دارد که از پودر مرمر و با اسکن سه‌بعدی و قالب‌گیری از بدن خود هنرمند ساخته شده است. در کنار آن یک عکس سیاه‌وسفید با همین عنوان (شمارهٔ ۱، ۲۰۲۴) و فتومونتاژ لنتیکولار «خاستگاه جنگ» (L’Origine de la guerre، ۲۰۲۳) عرضه می‌شود؛ عنوانی که به «خاستگاه جهان» (L’Origine du monde) اثر گوستاو کوربه (Gustave Courbet) اشاره دارد. برچسب‌های آثار دو بوم ۲۰۲۶ از مجموعهٔ «ما تسلی‌ناپذیریم» (Nous sommes inconsolables) را هم نام می‌برند، یعنی «مرگِ مرگ» (La mort de la mort) و «بیانیه‌ای علیه وحشت‌های روزگار ما» (Manifeste contre les horreurs de notre époque)، که تصویری ساخته‌شده با هوش مصنوعی، فتومونتاژ دیجیتال و نقاشی را در هم می‌آمیزند. آثار با اجازهٔ هنرمند و گالری سی‌سون و بنه‌تیه (Ceysson & Bénétière).

استر فرر: اسباب‌بازی و سلاح

استر فرر (زادهٔ ۱۹۳۷ در سن‌سباستین، ساکن پاریس) از پیشگامان هنر پرفورمنس در اسپانیاست؛ از ۱۹۶۷ تا انحلال گروه زاج (Zaj) در ۱۹۹۶ عضو آن بود و در ۲۰۱۴ جایزهٔ ولاسکز را گرفت. او چهار اثر از مجموعهٔ «بازی‌های آموزشی» (Jeux éducatifs) را نشان می‌دهد که از ۱۹۷۹ ادامه داده است؛ کارهایی با مواد گوناگون که سلاح‌های جنگی را دگرگون می‌کنند. بیانیهٔ مطبوعاتی کیوریتور ایده را در یک جمله خلاصه می‌کند: میان اسباب‌بازی کودک و ابزار کشتار جمعی گاهی تنها یک گام فاصله است، آن‌گاه که قدرت به دست رهبرانی کودک‌صفت و بی‌مسئولیت سپرده شود. با اجازهٔ گالری لارا وینسی (Galerie Lara Vincy)، پاریس.

اولگ کولیک: تصویرهای دههٔ ۹۰ که هنوز امروزی‌اند

اولگ کولیک (زادهٔ ۱۹۶۱ در کی‌یف) در دههٔ ۱۹۹۰ از چهره‌های شاخص «اکشنیسم» مسکو بود و بیشتر برای اجراهایی شناخته می‌شود که در آن‌ها نقش یک سگ را بازی می‌کرد. بیانیهٔ مطبوعاتی او را هنرمندی روس و مخالف حکومت، زادهٔ کی‌یف، معرفی می‌کند که با فضای کنونی پیوندی ویژه دارد و در کارش پیوند درونی انسان و حیوان محور است. او دو عکس ۱۹۹۹ بر پایهٔ مجموعهٔ «روس‌ها» (The Russian) نشان می‌دهد: «در کلیسا» (À l’Église) و «در خانه» (À la maison). بیانیه یکی از تصویرها را چنین وصف می‌کند: خودرویی ویران‌شده در جایی نمادین در مسکو، که سگ‌ها زمین را در دست گرفته‌اند. کیوریتور در گفتگوی ضبط‌شده این آثار را تصویرهایی از زندگی در مسکو، خشونت در خیابان و امید به صلح توصیف کرد. © اولگ کولیک، همهٔ حقوق محفوظ است.

لئا لو بریکُنت: خلع سلاحِ مصالح جنگ

لئا لو بریکُنت از دیرباز با موضوع جنگ کار می‌کند؛ با مصالح فیزیکی و نمادین آن سروکار دارد و معنایشان را جابه‌جا می‌کند. او «مدال‌های چکه‌کنان ۳» (Dripping Medals 3، ۲۰۱۲) را نشان می‌دهد: مدال‌ها و روبان‌های نظامی که از یک میلهٔ برنجی آویخته‌اند و اشاره‌ای به نقاشی‌های چکه‌ای جکسون پولاک (Jackson Pollock) هستند؛ و دو «خانهٔ ارواح» (Spirit Houses، ۲۰۱۹–۲۰۲۰)، ماکت بناهایی که از مهمات خنثی‌شده بر پایه‌هایی چوبی بازسازی شده‌اند و از دور به معبد می‌مانند. برچسب‌های آثار «مفت‌سوار» (Free Rider)، گلولهٔ توپی از جنگ جهانی اول بر چرخ‌های اسکیت‌برد، و دو شیء از مجموعهٔ «جنگِ قبیله‌ها» (Guerres de tribus، ۲۰۱۴) را هم نام می‌برند: گلوله‌های خمپارهٔ ۱۲۰ میلی‌متری با بافته‌های چرمی، مهره و پر. به نوشتهٔ بیانیهٔ مطبوعاتی، هنرمند با منحرف‌کردن ابزارهای جنگ آن را خنثی می‌کند؛ نخستین گام به‌سوی صلح؟ کیوریتور این حرکت را راهی طنزآمیز و حتی شوخ‌طبعانه برای تبدیل چیزی بد به چیزی خوب توصیف کرد. با اجازهٔ هنرمند.

امریک لوئیسه: پاسخ قزاق‌ها

امریک لوئیسه (زادهٔ ۱۹۸۳) هنر را در مدرسهٔ ملی هنرهای زیبای پاریس (Beaux-Arts de Paris) و ژئوپلیتیک را در دانشگاه پانتئون-سوربن و مدرسهٔ عالی نرمال (École normale supérieure) خوانده و در مؤسسهٔ مطالعات سیاسی پاریس (Sciences Po) هنر معاصر و ژئوپلیتیک تدریس می‌کند. او از ۲۰۰۴ در مناطق درگیری از جمله عراق، افغانستان، سوریه، کلمبیا و کردستان کار کرده و از ۲۰۱۴ بارها به اوکراین بازگشته است. در پاریس اثر «از دور پاسخ قزاق‌ها را می‌شنوم» (J’entends au loin la réponse des cosaques، اوکراین، ۲۰۲۳) را نشان می‌دهد: بازآفرینی عکاسانهٔ تابلوی «پاسخ قزاق‌های زاپوروژیا» اثر ایلیا رپین (Ilya Repin)، با کمک نیروهای دفاع سرزمینی اوکراین (TRO Media)، تیپ ۱۱۲ و سرباز رومن گریبوف (Roman Gribov) از جزیرهٔ مار. کیوریتور او را عکاسی توصیف کرد که به کار در مناطق جنگی متعهد است و با تصویرهای بسیار سنجیده شهادت می‌آورد. © امریک لوئیسه.

به گفتهٔ کیوریتور، برای تیم مهم بود که در یک نمایشگاه هم هنرمندی باشد که در اوکراین کار می‌کند و هم هنرمندی وابسته به مسکو، تا نمایشگاه بتواند فضایی میان دو کشوری بگشاید که امروز در جنگ‌اند.

اطلاعات بازدید

• نمایشگاه: «به‌سوی صلحِ بال‌دار» (Vers la paix perpétu-aile(s))، با عنوان فرعی «جنگ و صلح» (Guerre et Paix)
• زمان: ۱۹ تا ۳۱ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۱ تا ۱۹
• نشانی: خیابان تورن، شمارهٔ ۸۴، پاریس، کد پستی ۷۵۰۰۳ (84 rue de Turenne, 75003 Paris)
• گشایش: دوشنبه ۱۹ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۷ تا ۲۱
• نزدیک‌ترین ایستگاه مترو: سن‌سباستین–فروسار (Saint-Sébastien–Froissart)
• کیوریتور: ژان‌باتیست شانتوآزو؛ هماهنگی: رافائل شانتوآزو (Raphaël Chantoiseau)، رئیس «بیَن آن پلاس»؛ تولید: سارا وینیتز (Sarah Vinitz) و النا ولنیخ (Elena Volnykh)
• برگزارکنندگان: بنیاد «تورا اند آرت» (Tora and Art Foundation)، که سارا وینیتز آن را بنیان نهاده و اداره می‌کند، و «بیَن آن پلاس» (Bien En Place)

هنرگردی از رافائل شانتوآزو (Raphaël Chantoiseau)، رئیس «بیَن آن پلاس»، برای فراهم‌ساختن امکان این گزارش سپاسگزار است.

متن، گفتگو و عکس‌ها: کسرا علیها. آثار © هنرمندان؛ با اجازهٔ هنرمند و گالری سی‌سون و بنه‌تیه (Ceysson & Bénétière) برای اورلان و گالری لارا وینسی (Galerie Lara Vincy)، پاریس، برای استر فرر، بر پایهٔ برچسب‌های آثار نمایشگاه.

منابع: بنیاد تورا اند آرت؛ بیَن آن پلاس؛ مجلهٔ «اور کالچر» (Our Culture) (۱۶ اکتبر ۲۰۲۶)؛ آرت‌پیل (ArtPil)؛ آرت‌جابز (ArtJobs)؛ بیانیهٔ مطبوعاتی کیوریتور (۹ اکتبر ۲۰۲۶) و برچسب‌های آثار نمایشگاه؛ سایت‌ها و صفحه‌های معرفی هنرمندان: اورلان، استر فرر، اولگ کولیک، لئا لو بریکُنت، امریک لوئیسه.