مری کسات در موزه اورسی؛ ادای دینی که صد سال دیر رسید

مری کسات (۱۸۴۴–۱۹۲۶) حدود شش دهه در فرانسه زیست و به دعوت ادگار دگا چهار بار در نمایشگاه‌های امپرسیونیست‌ها شرکت کرد؛ با این همه، موزه‌های ملی فرانسه تا امروز هیچ نمایشگاه بزرگی به او اختصاص نداده بودند. این خلأ از امروز، ۶ اکتبر ۲۰۲۶، پر می‌شود: موزه اورسی نمایشگاه «مری کسات؛ زنِ مستقل» (Mary Cassatt. L’indépendante) را می‌گشاید که به گفته خود موزه، نخستین نمایشگاه بزرگ موزه‌های ملی فرانسه درباره این هنرمند است. نمایشگاه تا ۳۱ ژانویه ۲۰۲۷ برپاست و به مناسبت صدمین سال درگذشت او برگزار می‌شود.

این تأخیر واقعی است. در بایگانی اورسی تنها یک نمایش پیشین به نام او ثبت شده: نمایشی در سال ۱۹۸۸ که با همکاری کتابخانه ملی فرانسه برگزار شد و بر آثار چاپی و گرافیکی او تمرکز داشت. اکنون، نزدیک به چهار دهه بعد، مقیاس کار یکسره دگرگون شده است: نزدیک به ۸۰ نقاشی، پاستل و اثر چاپی از سراسر دوران کاری او، آثاری کم‌دیده از مجموعه‌های عمومی و خصوصی اروپایی، امانت‌هایی از آمریکا که کمتر بیرون از ایالات متحده به نمایش درآمده‌اند، و پشتوانه‌ای از نامه‌های تاکنون منتشرنشده.

نمایشگاه در طبقه همکف (سطح صفر)، در تالار اصلی نمایشگاه‌های موزه، و با مشارکت ویژه کتابخانه ملی فرانسه برپا شده است و پس از پاریس به نشنال پورتریت گالری لندن (۴ مارس تا ۶ ژوئن ۲۰۲۷) و سپس به موزه هنرهای زیبای بوستون (۷ ژوئیه تا ۲۸ نوامبر ۲۰۲۷) می‌رود.

استقلال، همچون کلید خوانش

کلید نمایشگاه در عنوان آن است. کسات می‌گفت «من مستقلم! می‌توانم تنها زندگی کنم و کار کردن را دوست دارم.» نمایشگاه این سخن را جدی می‌گیرد و مسیر او را از دریچه همین اصل می‌خواند، نه از دریچه برچسب «نقاشِ مادر و کودک» که همواره همراهش بوده است. این جابه‌جایی نگاه، سودمند است: به یادآوری اورسی، همین مضمون مادر و کودک راهبردی بازاری نیز بود؛ ژانری پرتقاضا که کسات در آن استاد شد و آثارش را می‌فروخت، در کنار سفارش‌های چهره‌نگاری. آنچه زمانی محدودکننده به نظر می‌رسید، اکنون نشانه هوشمندی حرفه‌ای او دیده می‌شود.

به همان اندازه مهم، نقش او به‌عنوان «مشاور» خویشان و دوستان آمریکایی‌اش در گردآوری مجموعه‌های هنری، به‌ویژه آثار امپرسیونیستی، است. برای فهم اینکه چرا بخش بزرگی از نقاشی فرانسوی آن دوران امروز در موزه‌های آمریکا جای دارد، این رشته کلیدی است. کسات تنها نقاشی در دل این جنبش نبود؛ یکی از پل‌های آن به آن سوی اقیانوس اطلس نیز بود.

دیوارنگاره گمشده و تالار حق رأی

دو بخش نمایشگاه بیش از همه حرف تازه دارند. بخش نخست به «زن مدرن» (Modern Woman) می‌پردازد؛ تزیین عظیمی در ابعاد حدود ۴ در ۱۸ متر که کسات برای پاویون زنان در نمایشگاه جهانی شیکاگو در ۱۸۹۳ ساخت؛ بزرگ‌ترین سفارش دوران کاری‌اش که امروز از میان رفته است. اورسی این اثر را از راه چاپ‌ها و پاستل‌های مرتبط و فیلمی که بازسازی دیجیتال آن را نشان می‌دهد، دوباره پیش چشم می‌آورد. مجموعه نامدار «ده لوحه رنگی» او نیز در پرتو همین دوره تجربی و دیدگاه‌های پیشرو او درباره آموزش زنان بازخوانی می‌شود.

تالار پایانی به سیاست می‌رسد: گزیده‌ای از نقاشی‌هایی که در سال ۱۹۱۵ در نمایشگاهی در نیویورک به نمایش درآمدند؛ نمایشگاهی که کسات همراه دوستش لوئیزین هاومایر به سود جنبش حق رأی زنان برپا کرد. پایان دادن نمایشگاه در این نقطه، استدلالی روشن است: استقلال کسات از کارگاه و بازار فراتر رفت و به کنشگری اجتماعی رسید.

چرا اکنون؟

کیوریتوری نمایشگاه را کارولین کوربو-پارسونز و آن رابینز از موزه اورسی، سارا مولدن از نشنال پورتریت گالری لندن و اریکا هرشلر از موزه هنرهای زیبای بوستون بر عهده دارند. نمایشگاه بخشی از برنامه‌های چهلمین سالگرد موزه اورسی است و خرید تابلوی «دختر جوان با بانجو» (۱۸۹۴) در سال ۲۰۲۶، که در صدر صفحه نمایشگاه آمده، نشان می‌دهد موزه قصد دارد این توجه را از یک فصل نمایشگاهی فراتر ببرد.

برای خوانندگان هنرگردی، این نمایشگاه پرسشی آشنا را در بستری تازه پیش می‌کشد: نهادهای هنری چگونه زنان هنرمند را دوباره به تاریخ‌هایی بازمی‌گردانند که هرگز از آن غایب نبوده‌اند؟ در فرانسه، جایی که کسات بیشتر عمرش را در آن زیست و کار کرد، نخستین بزرگداشت جدی موزه‌های ملی صد سال پس از مرگش از راه می‌رسد؛ و با همان شرطی که خودش برگزیده بود: استقلال.

مری کسات؛ زنِ مستقل — موزه اورسی، پاریس، ۶ اکتبر ۲۰۲۶ تا ۳۱ ژانویه ۲۰۲۷.
منبع: صفحه رسمی نمایشگاه در وبسایت موزه اورسی
پرونده مطبوعاتی: بخش مطبوعاتی موزه اورسی

این مقاله با کمک هوش مصنوعی تهیه و توسط تحریریه هنرگردی بازبینی شده است.