رسانه مستقل تحلیلی-خبری هنرهای تجسمی

فرانسوا سورو با ژاکت خاکستری و شال، پیش از یک پشت‌صحنهٔ چوبیِ خمیده در میکروفن سخن می‌گوید و مصاحبه‌گر کنارش لبخند می‌زند.

فرانسوا سورو و «L’heure française»: Thomas More در فروپاشی ۱۹۴۰

چهارشنبه ۱۸ نوامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۹، شبی برای دیدار و امضای کتاب در شمارهٔ ۱۷ خیابان Verneuil (rue de Verneuil) پاریس برگزار شد، به‌مناسبت انتشار «L’heure française» (ترجمهٔ تحت‌اللفظی: «ساعتِ فرانسوی») نوشتهٔ فرانسوا سورو (François Sureau) از انتشارات گالیمار (Gallimard)؛ سومین جلد از مجموعهٔ «Les aventures de Thomas More» (ماجراهای Thomas More). سورو، عضو فرهنگستان فرانسه، حدود نیم‌ساعت با Étienne de Montety، مدیر ضمیمهٔ ادبیِ فیگارو (Le Figaro littéraire)، گفتگو کرد. هنرگردی در این شب حضور داشت و گفتگو را ضبط کرد؛ نقل‌قول‌های زیر از زبان فرانسوی ترجمه شده‌اند.

فرانسوا سورو با یک دست اشاره می‌کند و میکروفن در دست دیگر دارد.
سورو دربارهٔ Thomas More، کارآگاهی که از قرن‌ها می‌گذرد. عکس: هنرگردی.

رمان

«L’heure française» در ماه مه ۱۹۴۰ می‌گذرد، هنگامی که فرانسه در آستانهٔ شکست است. بر پایهٔ متن پشت‌جلد، آرشیوداری در اتاق زیر شیروانیِ وزارت امور خارجه مرده پیدا می‌شود، میان پرونده‌هایی که اداره پیش از رسیدن دشمن نابودشان می‌کند. در حالی که کوچ همگانی (exode) میلیون‌ها غیرنظامی را به جاده‌ها می‌ریزد، Thomas More، کمیسر Sûreté، برای بررسی این ماجرای عجیب در Quai d’Orsay فراخوانده می‌شود و به‌زودی Seligmann، آسپیران (aspirant) و خلبانی جوانِ زخمی‌شده در نبرد، به او می‌پیوندد. دو جلد نخست، «Les enfants perdus» و «Loin de Salonique»، حول‌وحوش سدان (آردن) در ۱۸۷۰ و در ۱۹۱۳ می‌گذرند. جلد سوم را گالیمار در ۵ نوامبر ۲۰۲۶ منتشر کرده است.

جلد کتاب «L’heure française» نوشتهٔ فرانسوا سورو: عنوان و نام نویسنده با حروف کرم روی زمینهٔ آبی، با نشان نیم‌رخی پیپ‌به‌دست از «Les aventures de Thomas More» و تصویری گرد از مردی با ژاکت تویید در خیابانی در پاریس.
جلد کتاب «L’heure française» (گالیمار). تصویر روی جلد: Franki Domino / Colagene، ساخته‌شده با هوش مصنوعی مولد، طبق نوشتهٔ پشت‌جلد. عکس: هنرگردی.

نوشتنِ کتاب‌هایی که دلش می‌خواهد بخواند

سورو با یک اعتراف آغاز کرد: «لحظه‌ای می‌رسد که با بالا رفتن سن، آدم دلش می‌خواهد کتاب‌هایی بنویسد که خودش دوست دارد بخواند.» به گفتهٔ او، پس از آنکه دست از پروست و جویس شدن کشید، به چیزی بازگشت که در ادبیات بیش از همه دوست داشته است، آرسن لوپن و الکساندر دوما، و تصمیم گرفت کتاب‌هایی بنویسد که در جوانی او را مجذوب کرده بودند.

قهرمانش را تکه‌تکه ساخته است. چهره‌اش که روی جلدها دیده می‌شود از آنِ بازیگر لسلی هاوارد (Leslie Howard) است که سورو او را بیش از همه در فیلم «اسکارلت پیمپرنل» (The Scarlet Pimpernel) به یاد می‌آورد؛ و انگلیسی‌اش کرده است چون، به شوخی، «کارآگاه خوب انگلیسی است، همان‌طور که نمایندهٔ خوبِ پارلمان». سپس نوبت به همراه رسید، به الگوی شرلوک هولمز و Watson یا هرکول پوآرو و Hastings، و یک مشکل: More از قرن‌ها می‌گذرد و پس نامیراست، پس همراهش نمی‌تواند نامیرا باشد. سورو خانواده‌ای ساخت که نسل به نسل فرزندی می‌پروراند و او دستیار همه‌کارهٔ More می‌شود؛ یکی همیشه در زمان غوطه‌ور است و دیگری از آن بیرون می‌آید، و این خواننده را درون سامانه نگه می‌دارد.

More چه کسی است؟ «فرانسوی‌ای با سیمای انگلیسی که تقریباً به همهٔ زبان‌های زمین روان صحبت می‌کند»، به گفتهٔ سورو. شیطان نیست، و او سخن Verlaine را یادآوری کرد که شیطان ایتالیایی حرف می‌زند با لهجه‌ای خفیف روسی؛ یهودی سرگردان هم نیست، افسانه‌ای که چندان دوستش ندارد. او پلیس است، در ۱۸۷۰ کمیسر امپراتوری و در ۱۹۴۰ کمیسر Sûreté، و برای تحقیق از او دعوت می‌کنند. گذر از زمان امکان دیدارها را هم فراهم می‌کند: نزدیک سدان، More با جوانی ژولیده روبه‌رو می‌شود که رو به پاریس می‌رود و هنگام جدا شدن خود را Jean-Nicolas Arthur Rimbaud، یعنی آرتور رمبو، معرفی می‌کند؛ در جلد سالونیک با داوید بن گوریون دیدار می‌کند که در ۱۹۱۳ در آن شهر بود.

حقیقت، نه عدالت

مصاحبه‌گر گفت به نظر می‌رسد More را چیزی جز عدالت به حرکت می‌آورد. سورو پذیرفت: «چیزی که او را به خود مشغول می‌کند حقیقت است، نه عدالت.» او این را با Columbo مقایسه کرد، جایی که ماجرا همان دم که مجرم گیر می‌افتد تمام می‌شود، و با مگرهٔ سیمنون که دل خوشی از دادستان‌ها، قاضی‌ها و وکیل‌ها ندارد؛ داستان درست پیش از آن‌ها پایان می‌گیرد. برای یک رمان‌نویس، می‌گفت، جاذبهٔ رمان پلیسی آن است که تحقیق حقیقتِ پنهان در پشت ظاهرها را آشکار می‌کند: زندگی قربانی، زندگی و منافع و شور و شهوت مظنونان. جنایت به اهرمی بدل می‌شود که بخش بزرگی از واقعیت را رو می‌کند، «گونه‌ای از رئالیسم رمانی».

More، به گفتهٔ او، بُعدی عرفانی هم دارد. باور دارد که هیچ‌کس نمی‌تواند همنوعش را داوری کند یا بداند در دل دیگری چه می‌گذرد؛ گره‌های شور و شهوت را باز می‌کند و حقیقتی را که موقتاً از میان رفته بود بازمی‌گرداند، اما هرگز فراتر نمی‌رود. هر بار که می‌پرسند چرا مجرم جنایت کرد، می‌گوید: «دوست ندارم به آن ژرفاها پا بگذارم.»

فرانسوا سورو با دست باز سخن می‌گوید و مصاحبه‌گر، نشسته روی چهارپایه و با برگه‌ای روی زانو، گوش می‌دهد.
سورو و مصاحبه‌گر با یادداشت‌هایش، هنگام گفتگو. عکس: هنرگردی.

سورو گفت هنر کارآگاه به هنر آبرنگ‌کار می‌ماند: «آبرنگِ خوب هنری است که در آن این سفیدی است که ترکیب‌بندی را برمی‌جهاند.» مهارت در کار با جاهای خالی است که به منظره برجستگی می‌دهد، و رمان پلیسی وقتی شکست می‌خورد که جای خالی ندارد، که مظنونان یکی‌یکی بررسی می‌شوند و هیچ ابهامی نمی‌ماند. او افزود برخی رمان‌های پلیسیِ بزرگ باعث می‌شوند فراموش کنیم مجرم چگونه پیدا شد: آنچه می‌ماند فضاست و این اندیشه که سرانجام بدی پیروز نمی‌شود. «وقتی رمان پلیسیِ بزرگی می‌خوانی، داری بازی شطرنج نمی‌خوانی.»

سه جنایت در فروپاشی ۱۹۴۰

به گفتهٔ سورو، مثل رمان‌های پلیسی کلاسیک چینی، همیشه سه قتل و سه طرح درهم‌تنیده هست، که به او امکان می‌دهد منظرهٔ یک دوران را توصیف کند. اینجا میان آغاز جنگ و فروپاشی (débâcle) رخ می‌دهند. برای زنده کردن صدای آن هفته‌ها، از حفظ بخش‌هایی از پیام فیلیپ پتن دربارهٔ درخواست آتش‌بس را خواند و به «Appel du 18 juin» (فراخوان ۱۸ ژوئن) اشاره کرد. برای شیفتگی‌اش به این دوره دو دلیل شخصی آورد. در یوگسلاوی، در زمان جنگ، دیده است نظم به چه چیز بند است: «به یک هیچ بند است که همه‌چیز ناپدید شود و بربریت بازگردد.» و باور دارد اصول نیز می‌توانند بسیار زود از میان بروند، چیزی که می‌گوید در بیست سال گذشته در فرانسه شاهدش بوده است.

او بی‌آنکه گره‌گشایی‌ها را لو بدهد، سه حکایتی را که طرح‌ها بر آن‌ها استوارند شرح داد، هرکدام برای نمایش گونه‌ای از انحطاط تاریخی، همان‌گونه که خودش روایت کرد:

  • «piqueuses d’Orsay» (آمپول‌زنانِ اورسه). پرستاران بیمارستان نظامی اورسه به مجروحان آمپول کشنده زدند تا آنان را از دست آلمانی‌ها برهانند؛ در ۱۹۴۲ محاکمه شدند، Maurice Garçon از آن‌ها دفاع کرد و تبرئه شدند. سورو در این ماجرا نشانهٔ ناپدید شدن نخبگان و اصول حاکمان می‌بیند.
  • کلاغ تول (Le Corbeau de Tulle). ماجرایی واقعی از نامه‌های ناشناس که رازهای اعیان شهر Tulle را به یکدیگر افشا می‌کرد: نخستین چهرهٔ سعایت، که او به سعایت‌های سال‌های جنگ پیوند می‌دهد.
  • غفلت و پیش‌بینی‌نکردن. در ماه مه ۱۹۴۰ دریاسالار ویلهلم کاناریس، رئیس سرویس اطلاعات نظامی آلمان، به کنسولگری کل فرانسه در Berne هشدار داد که ورماخت از آردن خواهد گذشت. پیام به دست سرهنگ Rivet، رئیس سرویس اطلاعات فرانسه، رسید؛ رئیس ستاد آن را یک خبر دروغ دیگر شمرد. جنایت سوم بر ضرورتِ از میان برداشتن مردی استوار است که آن را خبر دروغ می‌پنداشت.

مصاحبه‌گر به حضور پررنگ دنیای پزشکی در کتابی چنین کوتاه اشاره کرد و سورو تأیید کرد بخشی از گره‌گشایی یکی از معماها بر پزشکی قانونی بنا شده است، «بسیار هیجان‌انگیز».

فرانسوا سورو نشسته و به پهلو نگاه می‌کند، در حالی که مصاحبه‌گر با میکروفن پرسشی می‌پرسد.
سورو به پرسش مصاحبه‌گر گوش می‌دهد. عکس: هنرگردی.

قهرمانی که بتوان ستود

More خداست، یا بهتر، خود فرانسوا سورو؟ «آه نه، فرانسوا سورو همان Seligman است»، نویسنده پاسخ داد: آن مردی که نسل به نسل دنبال دیگری می‌رود. به گفتهٔ او، More «هرچیزی است که در شخصیت‌های ادبیات دوست داشته‌ام، هرچیزی که ادبیات با آن به زیستن کمک می‌کند»، در راستای Athos، Porthos و Aramis یا le comte de Monte-Cristo، شخصیت‌هایی که برادرانه، رهایی‌بخش و شورانگیز می‌شوند. نوشتنِ او همچنین «تمرینی در ستایش» است. سورو افسردگی Athos، کوکائین هولمز و سبیل واکس‌زده‌ی پوآرو را تحمل می‌کند، «اما نه بیش از این»، و افسوس می‌خورد که بسیاری از سریال‌های تلویزیونی با قهرمانی خراب می‌شوند که طلاق می‌گیرد، مادری دیوانه دارد و با خواهرش قهر است، همه چیزهایی «کاملاً در تضاد با نیاز به ستودن».

او دیدگاهی تحریک‌آمیز دربارهٔ رمان فرانسوی هم مطرح کرد: به نظر او رمان فرانسوی بر یک چیز استوار است، گذر از ظاهرها، متافیزیکی یا اجتماعی؛ از وقتی در فرانسه «یک طبقهٔ متوسط غول‌آسا» بیشتر نمانده، این اندیشه محو شده و با آن بخش بزرگی از رمان. آنچه در More برایش جذاب است این است که او ذاتاً شخصیتی است که می‌تواند از ظاهرها بگذرد، بیش از آنکه از زمان بگذرد.

فرانسوا سورو با میکروفن در دست می‌خندد و کنارش مصاحبه‌گر نسخه‌ای از کتاب را ورق می‌زند.
لحظه‌ای سبک: مصاحبه‌گر کتاب را ورق می‌زند و سورو می‌خندد. عکس: هنرگردی.

چند جلد خواهد شد؟

وقتی پرسیدند آیا More ممکن است بر آفریننده‌اش چیره شود، همان‌گونه که آرسن لوپن بر موریس لوبلان، سورو گفت دوست دارد: «فقط پرسشِ شمارگان فروش است. مرا به ۲۰۰ هزار نسخه برسانید و من کاملاً آمادهٔ آنم که از نوشتن L’Éducation sentimentale دست بکشم.» او یادآوری کرد که آرتور کانن دویل، خسته از شرلوک هولمز، او را در آبشارهای رایخنباخ کشت و سپس جمعیت جلوی دفاتر مجله استرند (The Strand Magazine) گرد آمد تا هولمز بازگردانده شد. «حاضرم از ویلیام فاکنر یا جیمز جویس شدن دست بکشم»، گفت، «اگر بتوانم در زمان حیاتم چنین شکوهی را بشناسم.»

پانوشت‌های کتاب به قسمت‌های بعدی اشاره می‌کنند، تا قسمت هفدهم؛ و چون این کتاب سومین است، مصاحبه‌گر گفت، «چهارده‌تای دیگر باید منتظر بمانیم». سورو پاسخ داد دو رمان دیگر آماده است و از همین حالا از فهرست کردن عنوان‌ها لذت می‌برد، مثل Le mandarin du bout du monde، اشاره‌ای به معمای اخلاقی کلاسیک: آیا برای سود شخصی غریبه‌ای را در آن سوی جهان می‌کُشید؟ یکی از دو کتاب تمام‌شده در مجارستان می‌گذرد و سال آینده منتشر می‌شود، دیگری در هند در ۱۸۳۰.

فرانسوا سورو با عینک، صفحهٔ عنوان نسخه‌ای از «L’heure française» را با ماژیک امضا می‌کند.
سورو نسخه‌ای از «L’heure française» را امضا می‌کند. عکس: هنرگردی.

پس از گفتگو، سورو نسخه‌هایی از کتاب را برای میهمانان امضا کرد، از جمله، چنان‌که خودش از روی صحنه یادآور شد، عاموس گیتای (Amos Gitai)، فیلم‌ساز.

اطلاعات

رویداد: شب دیدار و امضا برای «L’heure française»
تاریخ: چهارشنبه ۱۸ نوامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۹
نشانی: ۱۷ rue de Verneuil، پاریس (طبق پوستر رویداد؛ نام مکان روی آن نیامده است)
کتاب: François Sureau، «Les aventures de Thomas More : L’heure française»، Gallimard (مجموعهٔ Blanche)، ۵ نوامبر ۲۰۲۶، ۱۶۰ صفحه، ۱۸ یورو، شابک ۹۷۸-۲-۰۷-۳۰۸۶۷۲-۳

دربارهٔ فرانسوا سورو

فرانسوا سورو (François Sureau)، زادهٔ پاریس، دانش‌آموختهٔ ENA، پیش از آنکه وکیل و نویسنده شود حسابرس در Conseil d’État بود. در ۲۰۲۰ به فرهنگستان فرانسه برگزیده شد (صندلی ۲۴، جانشین مکس گلو) و در ۳ مارس ۲۰۲۲ رسماً پذیرفته شد. «Les enfants perdus» (حول‌وحوش سدان در ۱۸۷۰) و «Loin de Salonique» (۱۹۱۳) دو رمان نخست مجموعهٔ Thomas More هستند.

منابع: ضبط هنرگردی از گفتگو (۱۸ نوامبر ۲۰۲۶)؛ پوستر رویداد؛ معرفی و مشخصات ناشر از Librairie Dialogues و Mollat؛ ویکی‌پدیای فرانسوی (فرانسوا سورو)؛ L’Éclaireur Fnac (دو جلد نخست)؛ ویکی‌پدیا (Étienne de Montety).

دیدگاهتان را بنویسید

×