بهجت صدر محلاتی در خرداد ماه سال ۱۳۰۳ در اراک چشم به جهان گشود، پدر و مادر وی هرکدام قبلا ازدواج کرده بودند و بهجت حاصل ازدواج دوم هرکدام از آنها بود.
به قول خودش هیچ وقت در کودکی فکر نمیکرد که به دنبال هنر برود چراکه هوشش در حل مسائل ریاضی خوب بود، اولین باری که نقاشی را شروع کرده به همان دوران کودکی ارجاع میدهد که معلمی به منزل ایشان میرفته و به او نقاشی را یاد میداده است. بعد از آن نقاشی را دیگر دنبال نکرد تا بعد از دوران دبیرستان که در سال ۱۳۲۰ وارد دانشسرای مقدماتی شد و به تشویق یکی از معلم های خود نقاشی را دوباره شروع کرد. بعد از اتمام دوران دانشسرا وی معلم نقاشی شد.


در سال ۱۳۳۹ با مرتضی حنانه ازدواج میکند و حاصل این ازدواج دختری به نام میترا میباشد.
کمتر کسی میداند که وی معلم نقاشی فروغ فرخ زاد بود و در زمینه ی دوبله نیز کار کرده است . از خصوصیات ِ وی ، نداشتن ِ فن بیان و سخنرانی ست. روشی که میشود با آن خود را مطرح کرد ، شاید به همین دلیل است که کمتر او را به عنوان نخستین زن ِ نقاش ایرانی که تحصیلات ِ آکادمیک دارد و برای این رشته بورس میگیرد و به خارج از کشور سفر میکند میشناسند!  چون او اهل ِ حاشیه و مصاحبه و سوز و بریز هایی که مخصوص این رشته است نبود . در یک انزوا با تفکری که سر منشا و مبتکرش تنها خودش بود سر و کله میزد . کافی است به تابلو های او نگاه کنیم . قدرت ِ دستان ِ او را در ( برداشتن ِ رنگ ) میتوانیم ببینیم .

بینش ، حرکت ، تلخی و شور و زندگی در کارهای این هنرمند برجسته ی تاریخ کشورمان دیده میشود . باید یادمان باشد که او متولد ۱۳۰۳ میباشد . یعنی ۹۰ سال ، نزدیک به یک قرن پیش متولد شده است . زمانی این عصیانگری ها را در داخل کشور و خارج از کشور انجام داده است که مادر بزرگ های ما ( که همزمان با وی بودند ) شاید حتی نمیتوانستند ریاضی یاد بگیرند یا در اجتماع حضور پیدا کنند و اصولا طبق سنتی که در ایران وجود داشت سواد و دانش یک زن اگر از متوسطه بیشتر میشد دانشمند بود . پس ایشان در زمان خود ، به عنوان یک زن ، به شدت با سختی های اجتماع و برخورد های اجتماع رو به رو بودند .

وی در سال ۱۳۲۷ وارد دانشکده هنرهای زیبا شد و میگوید:

“برای من دانشگاه بسیار مفید بود، تا قبل از دانشگاه پیش جناب پتگر(سال ۱۳۲۶) کلاس های خصوصی میرفتم اما دانشگاه برای من محیط بود ، یک محیط زنده ای که همه ی افراد کار میکردند و معمار و نقاش همه در یک محیط کار میکردیم. و حتی برنامه هایمان یک کپی از بوزار پاریس بود وقتی میخواستند ژوژمان کنند در ابتدا برای من لغت های فرنگی وحشتناک بود لغت هایی مثل کمپوزیسیون و  اسکیس . ولی رفته رفته یاد گرفتیم.”

وی در مورد نحوه درس خواندن خود چنین میگوید: “صبح زود می آمدم مدلم را در دانشکده میگذاشتم، سپس به دبستان میرفتم و تدریس میکردم بعد از آن به دانشکده می آمدم و تحصیل میکردم با این شرایط در دانشگاه با رتبه اول فارغ التحصیل شدم(سال ۱۳۳۳)، و به پیشنهاد رئیس دانشگاه « مدال انگ » که از فرانسه می آمد را به من دادند(سال ۱۳۳۴) .”

«لیونلو ونتوری» منتقد و استاد تاریخ هنر مدرن دانشگاه رم و عضو هیئت داوران بینال ونیز در مورد بهجت صدر چنین مینویسد :

“از نمایشگاه خانم صدر در گالری بوسولای رم بازدید کردم، تخیل خلاق این هنرمند را بسیار تحسین میکنم نه تنها کاربرد رنگ در تابلوهای او از عمق و شدت برخوردار است بلکه بیان او نیز به همان اندازه قوی و تند است.”

«امیلیو ویلا» در مقاله ای به نام تصویرگر بهشت خود، در مورد بهجت صدر چنین مینویسد :

“این موردی شگفت انگیز است که هنرمندی ایرانی که بی شک زیر تاثیر بیان اروپایی ِنقاشی جدید است در چمبره ی تناقضی درمان ناپذیر بین معرفت و اسطوره، توانسته این تناقض را در خدمت کمپوزیسیونی  درخشان و سرشار از کیفیت های ابتدایی قرار دهد چنانکه بی خیانت به نوآوری های غربی بتواند ریشه های عمیق آن را حفظ کرده و شدت بخشد. بدین سان بهجت صدر به ترسیم بهشت خود میپردازد و قدرت قلم او نچندان برانگیخته از ذوق های مینیاتوری و میناکاری ایرانی، که مُلهم از پیگیری های مرموز در راه های نهان است. نقاشی های صدر در جهان مدرن و پر اضطراب، ایده ال قدیمی ِروشنایی و نور اصیلِ مفقود را به ما باز میگرداند.”

وی دوره ای را در ایتالیا تحصیل کرد و از آن به عنوان دوره ی خیلی زنده ی کارهایش نام میبرد، چنانکه میگوید : “آن دوره ای ایست که من هم خیلی گرفتم و هم خیلی نمایشگاه دادم و کار کردم و دوره ی خیلی زنده ی کارهای من است، کسی که برای اولین بار از ایران میرود بیرون و ایتالیا، شهرهای ایتالیا،زیبایی ها، ساختمان ها، رودخانه و نمایشگاه ها همه ی اینها روی من اثر میگذاشت و در عین حال میخواستم استقلال تنهایی خودم و کار خودم را داشته باشم. خودم بودم یعنی با تغییراتی که توی کارهایم هست ، حرکت هست، تاخیر هست، یکجا بند نشدن هست، همانجا هم این ها در کارهایم بود و خیلی زود نمایشگاه برگزار کردم (سال ۱۳۳۶ اولین نمایشگاه انفرادی اش را در نگارخانه “پینچو” در رم برگزارکرد) و اولین کسی که میخواست آنجا کار من را بخرد فدریکو فلینی بود.”

«جولیو کارلو آرگان» در مقاله ای با عنوان بازنمایی گوهر درونی، درباره ی بهجت صدر چنین مینویسد :

“گرچه دوره ای را که بهجت صدر در رم کار کرد برای آموزش و تکمیل آموخته هایش سرنوشت ساز بود، اما در واقع این هنرمند درک ، سابقه و فهم مواد و ارزش نمادها و نشانه را از ایران به ایتالیا آورده بود.او که عمیقاً با سنت کشور خود پیوند داشت با هنر مدرن غربی رویارو و درگیر شد.دوره های متاخر کارش که در آنها از چوب استفاده کرده دقیقا بیان گر همین تجربه ی دوگانه است.”

بهجت صدر به اشیا ، طبیعت ، درخت و بافت به عنوان ِ یک فیگور نگاه میکرد ، همچنین از پنکه ، کرکره و اشیا در بافت نقاشی هایش رد و نشان باقی مانده است . منزل وی به عنوان یک موزه و کارهایش از موزه ها دزدیده شده است .

وی خود را آدمی پر جنب و جوش ، جستجوگر و در حال حرکت معرفی میکند و از این رو میگوید دورانی که در ایتالیا به سر میبرد فرصت کافی برای رسیدن به ابن جنب و جوش را داشته است.و مرا بیشتر به عنوان یک نقاش مرد میشناسن چون کارهایم آن لطافت زنانه را به هیچ وجه ندارد.در مورد کارهایش میگوید که بشترین تاثیر را از درخت گرفته و در ادامه میگوید کارهای من به هیچ وجه در هنگام کشیدن آبستره فکر نشده، و نشستن پشت سه پایه و قلمو من رو ارضا نمیکرد و بوم روی زمین و کاردک های بنایی ابزار و روش کار من بود که به من این اجازه رو میداد که جوری دیگر نقاشی کنم.

وی در مورد آثارش این را هم  اضافه میکند که: ” یک چیزی که در کار من شاید کسی متوجه نشده  باشد و اصرار دارم که متوجهش بکنم ،این هست که خانم صادق اسمش را نقاشی منفی گذاشته، خیلی قدرت میخواهد و با سماجت میگویم که کسی با برداشتن رنگ فرم درست کند نه با گذاشتن رنگ ،و من با برداشتن رنگ فرم ایجاد میکنم.”

«خانم ابی گِرِی» که بنیاد گِرِی را تاسیس کرده بود با خرید پنج تابلوی بهجت صدر آنها را در این بنیاد به نمایش گذاشت، گویا سه اثر در موزه ی پاسادونا به سرقت رفت و دو اثر دیگر در سال ۱۳۸۱ دوباره در نیویورک به نمایش درآمد.

«فرهنگ بنزیت  Benezit dictionary of artists» از بزرگترین منابع نقد و بررسی کار نقاشان، مجسمه سازان و طراحان و گراور(قلمزنان)سازان جهان است، در چاپ سال ۱۹۷۶ خود به معرفی بهجت صدر پرداخت و در چاپ سال ۱۹۹۹ در تکمیل مدخل معرفی بهجت صدر به زندگی و آثار او استناد میکند و مینویسد : نقاش و کلاژیست ایرانی سازنده ی کارهای تجریدیِ غنایی. او از نمایندگان هنر غیر صوری است و ترکیب بندی های غنایی و خوشنویسانه را در ابعاد بزرگ مطرح میکند، تضاد و جهش رنگ در کار او دیده میشود. در سال ۱۹۸۰ با عکاسی رنگی و دورنما، کار کلاژ میکند جزیی از دورنماها با نقاشی قاب میشود که با غلظت رنگ سیاه هماهنگ است. میشل راگون در کتاب آبستره و میشل تاپیه از او یاد کرده اند.آثارش در موزه ی مینیا پولیس، بنیاد هنرمعاصر پاریس و موزه ی هنرهای معاصر تهران نگهداری میشود.

«پیر رستانی» منتقد معروف فرانسوی در مقاله ای با عنوان سفری در خاطره با عشق ، درباره ی بهجت صدر چنین مینویسد :

“آنچه بهجت صدر در عکس-مونتاژ های خود پیاده میکند سفریست به حد و مرز خاطره ها و به زادگاهش ایران که عمری در آن زیستِ تا سرانجام فراسوی مرگی که میتواند پیامد شمارش معکوسی باشد که در برج سکوت پاریسی خویش جانی دوباره یابد. چه سفری ، چه خاطره ای درختان تبریزی و گل های سرخ ، دریای خزر و خلیج فارس ، جنگل های نزدیک قفقاز  و شنزار مشترک با عربستان و باز چه سفری در ذهن و خاطره ی خود  من به آن بهار دوردست سال ۱۹۶۲  و دوسالانه ی تهران که به عنوان یکی از اعضای هیئت داوران در آن شرکت کردم و جایزه ی اول نقاشی به بهجت صدر داده شد. این شمارش معکوس و این بازگشت به گذشته را چشم نقاش با دقت بسیار دنبال میکند بدین معنا که واقعیت خاطره عریان میشود.خطوط سیاه نقاشی با هاشورهای زمخت موازی با هم عکسی را دربر میگیرند ، عکس در وسط تابلو قرار دارد و عصاره ی پیام و جوهر بینش هنرمند است.”

بهجت صدر در آذرماه سال ۱۳۶۴ از سوی وزارت فرهنگ فرانسه به نمایشگاهی با عنوان کناره ها و اختلاط ها معرفی میشود و آثاراش در کنار نمداران هنر دنیا چون جوزف بویز، الیتز ایتسکی، کین هولز، هولیناگی و پیکاسو به نمایش درمی آید.

 

نقاشانی هستند که پیشبرد و پیشرفت هنر را بر محبوبیت بازاری و بازاریابی برتر میدانند و همواره در جستجوی خلق آثاری جدیدتر و فراتر از زمان خود میکوشند، تعداد این هنرمندان کم و میزان شکست آنها در این راه با توجه به محیط حاکم بر فضای هنر، زیاد است.

بهجت صدر از جمله این هنرمندان است که سال های متمادی با محیط خود درافتاده بود تا بتواند دریچه های نوینی بر روی هنر نقاشی ایران باز کند.اینکه آیا وی در این راه موفق بوده است یا خیر را باید در تاریخ هنر ایران جستجو کرد اما با توجه و نگاه با آثار او مسلم است که بهجت صدر معنی مدرنیته را به خوبی درک کرده و آنرا به کار بسته است. این را هم همه میدانند که تا به امروز شرایط نامساوی کار و حقوق برای زن ها همواره در قانون و سنت ایرانی جماعت وجود داشته و کسی که در کسوت هنرمند باشد و با جامعه ای سنتی و مردانه بخواهد دست و پنجه نرم کند باید شهامت داشته باشد . به خصوص اینکه این مقاومت یک تنه باشد .

وی اهل ِ تملق و جمع کردن ِ یک عده در اطراف خودش نبود و ساکت خاموش شد . سالها با سرطان سینه مبارزه کرد و با روحی با نشاط به زندگی خود ادامه داد . او توانست سرطان را شکست دهد . بهجت صدر هنرمند پیشگام در هنر نوگرای ایران ۱۹ مرداد ۱۳۸۸ در جنوب فرانسه در آب ها جزیره ی کورس سکته کرد و برای همیشه رفت . جسد او در گورستان پرلاشز فرانسه به آتش کشیده شد و برای همیشه به دل طبیعت رفت . همان طور که خودش خواسته بود ، دفن اش نکردند ، مزاری ندارد تا بر سر ِ مزارش بروند و گُل و یادگاری بگذارند ، عکس بگیرند و نمایش بدهند . آرزو داشت، مرگش در آب باشد و چنین شد . در دریا سکته کرد و دار فانی را وداع گفت .

Solo Exhibitions

۱۹۵۸ – “Pardis,” Bussola Gallery, Rome

۱۹۶۷ – “Pardahā,” (Drapes) Installation, Seyhoun Gallery

۱۹۸۳ – Cité Internationale Des Arts, Salon Du 2 Etage, Paris

۱۹۸۵ – “Lisières et Mixtes,” Noroit, Arras, France

۱۹۹۰ – “Behjat Sadr,” Sandoz Salon, Cité Internationale des Arts,” Paris

۱۹۹۴ – “Moruri bar āṯār-e Behjat Sadr,” (A review of Behjat Sadr’s works),” Niāvarān Cultural Center, Tehran

Group Exhibitions

۱۹۵۶ – The Venice Biennial, Italy

۱۹۵۷ – Galleria Il Pincio, Rome

۱۹۶۲ – The Venice Biennial, Italy

۱۹۶۲ – Sao Paolo Biennial, Brazil

۱۹۶۲ – The 3rd Tehran Painting Biennial

۱۹۸۷ – Iranian Contemporary Art: Four Women, Foxley Leach Gallery, Washington, D.C.

۱۹۹۴ – “Tajalli-e ehsās” (Revelation of emotions), Niāvarān Cultural Center, Tehran

۲۰۰۰ – First International Painting Biennial of Islamic World, Museum of Contemporary Art, Tehran

۲۰۰۰ – “Iran, Les Jardins Cachés (The hidden gardens), Hall des Chars, Strasbourg

۲۰۰۲ – “Between World and Image, Modern Iranian Visual Culture,” Grey Art Gallery, NYU, New York

۲۰۰۹ – “۱۴/۲۱: Art Contemporain Perse” (Contemporary Art of Iran), Kiron Espace, Paris

با ما در تماس باشید

برای ارتباط با هنرگردی از این بخش استفاده نمایید

درحال ارسال

Log in with your credentials

or    

مشخصات ورود خود را فراموش کرده اید؟

Create Account