تابلویی از شارل لو برن که پس از جنگ جهانی دوم از مجموعههای سلطنتی پروس ناپدید شده بود، به پوتسدام بازگشته است. به گزارش بیانیهٔ دفتر وزیر دولت آلمان در امور فرهنگ و رسانه، بنیاد کاخها و باغهای پروس برلین-براندنبورگ (SPSG) روز ۱۸ نوامبر ۲۰۲۶ تابلوی «خانواده مقدس» را که لو برن حدود سال ۱۶۵۵ کشیده است، در حضور ولفرام وایمر، وزیر دولت در امور فرهنگ و رسانه، تحویل گرفت. به نوشتهٔ بیانیهٔ خودِ بنیاد، این بازگشت با پشتیبانی بنیاد هنری ارنست فون زیمنس و انجمن دوستان کاخها و باغهای پروس ممکن شد.
اهمیت این رویداد از بازگشت یک اثر فراتر میرود. لو برن، تحتالحمایهٔ کاردینال مازارن و نقاش دربار لوئی چهاردهم، به تعبیر کریستوف مارتین فوگترر، مدیرکل این بنیاد، در همین بیانیه، از مهمترین نقاشان دورهٔ باروک است، اما در موزههای آلمان تقریباً حضوری ندارد. افزون بر این، تابلو پرسشی دربارهٔ انتساب را دوباره پیش میکشد، زیرا نسخهای بسیار نزدیک از همین صحنه، با امضا و تاریخ، در موزه لوور نگهداری میشود.

از کاخ فردریک کبیر تا یک حراجخانه در برلین
به گفتهٔ این بنیاد، تابلو از مهمترین خریدهای فردریک دوم، پادشاه پروس معروف به فردریک کبیر، برای کاخ نو (Neues Palais) بود که تازه در پوتسدام ساخته شده بود. او این تصویر عیسای کودک در خواب، در میان خانوادهٔ مقدس، را در اتاقکی در یکی از اقامتگاههای مهمانان کاخ آویخت.
این اثر، مانند بسیاری از تابلوهای کاخ نو، در سال ۱۹۴۲ به کاخ راینسبرگ منتقل شد و حضورش در آنجا تا ۳۰ ژوئیهٔ ۱۹۴۵ ثبت شده است. پس از آن ردّش گم میشود. به گفتهٔ بنیاد، تابلو در سال ۲۰۲۱ در یک حراجخانهٔ برلینی دوباره پیدا شد و خریدار کانادایی آن با بنیاد تماس گرفت. مذاکراتی طولانی درگرفت که بنیاد هنری ارنست فون زیمنس هم در آن شرکت داشت؛ کارشناسیای که هزینهاش را همین بنیاد پرداخت تأیید کرد که این همان تابلوی گمشدهٔ لو برن است، و سرانجام با مالک کانادایی توافق شد. بیانیه جزئیات این توافق را اعلام نکرده است. آرتنیوز نیز به نقل از بنیاد، همین مراحل را شرح میدهد: انتقال در دوران جنگ، ناپدید شدن پس از ژوئیهٔ ۱۹۴۵ و پیدا شدن دوباره در حراجی در برلین.
ولفرام وایمر در بیانیهٔ دولت فدرال این بازگشت را رویدادی شگفتانگیز در تاریخ فرهنگ خوانده و از دو نهاد پشتیبان سپاسگزاری کرده است. مارتین هورنس، دبیرکل بنیاد هنری ارنست فون زیمنس، در بیانیهٔ SPSG میگوید بازپسگیری آثاری که موزهها در دورهٔ بلافاصله پس از پایان جنگ از دست دادند، اکنون فعالیت این بنیاد را تعیین میکند.
یک سنجاب و دو نسخه از یک صحنه
به گفتهٔ SPSG، یک جزئیات سفارشدهندهٔ اصلی تابلو را آشکار میکند. یحیای کودک سنجابی را در خمِ بازویش گرفته است؛ به گفتهٔ بنیاد، این جانور جزو شمایلنگاری معمول خانوادهٔ مقدس نیست، اما نشان خانوادگی نیکلا فوکه است، وزیر دارایی لوئی چهاردهم تا زمان بازداشتش در ۱۶۶۱. لو برن از ۱۶۵۸ مسئول تزئینات کاخ فوکه در وو-لو-ویکنت بود و از همین رو بنیاد سفارش تابلو از سوی فوکه را بسیار محتمل میداند.

تابلوی لوور، «خواب عیسای کودک یا سکوت»، همان خانواده را گرد کودک خفته نشان میدهد، اما در قطعی مستطیل به ابعاد ۸۷ × ۱۱۸ سانتیمتر و در فضای خانگیِ گستردهتر، و بدون سنجاب. این تابلو امضا و تاریخ ۱۶۵۵ دارد. به یادآوری SPSG، آن را از مهمترین آثار لو برن میدانند و تاکنون تنها نسخهای به شمار میرفت که به دست خود او کشیده شده است. تابلوی گرد پوتسدام را عموماً نسخهٔ تکراریِ کارگاه، شاید با مشارکت لو برن، میدانستند؛ اما بنیاد اکنون میگوید کیفیت آن نشان میدهد که شاید نسخهٔ نخست و پیش از تابلوی لوور باشد. به گفتهٔ بنیاد، این پرسش اکنون سرانجام بر پایهٔ خودِ اصل اثر قابل بررسی است. هورنس میافزاید که اثر با جدیدترین روشها بررسی خواهد شد تا انتساب و تاریخچهٔ پیدایش آن بازسازی شود.
نخست مرمت، سپس اتاق تحریر
بازدیدکنندگان باید صبر کنند. به گفتهٔ بیانیهٔ SPSG، تابلو و قابش روز ۱۸ نوامبر در یک نشست خبری معرفی شدند و سپس تابلو به کارگاههای مرمت بنیاد منتقل میشود. عکسهای تازه و گزارش مرمتی که در کانادا تهیه شده نشان میدهد که بوم هنگام سرقت از کاخ راینسبرگ از چارچوبش جدا و تا شده است؛ بنابراین مرمتی گسترده در پیش است. پس از آن، تابلو به جایی بازمیگردد که فردریک دوم برایش در نظر گرفته بود: اتاق تحریر «اقامتگاه بالایی شاهزادگان» در کاخ نو، درون قاب طلاکاریشدهٔ تاریخیاش با تزئینات گل، برگ و نقشهای تسمهای، که در پوتسدام باقی مانده است. تاریخی اعلام نشده است. سخنان وایمر، که در هر دو بیانیه آمده، از بازگشت تابلو به جای تاریخیاش و امکان دیدنش برای بازدیدکنندگان سخن میگوید؛ هنرگردی روایت SPSG دربارهٔ مرمت را مبنا قرار داده است، زیرا این بنیاد نگهدارندهٔ اثر است.

اطلاعات کاربردی: شارل لو برن، «خانواده مقدس» (یا «خواب عیسای کودک»)، حدود ۱۶۵۵، رنگ روغن روی بوم، تابلوی گرد (توندو) به قطر ۸۸ سانتیمتر، شمارهٔ ثبت GK I 2127، بنیاد کاخها و باغهای پروس برلین-براندنبورگ. اکنون در کارگاههای مرمت بنیاد؛ پس از مرمت در کاخ نو، پارک سانسوسی، پوتسدام به نمایش درمیآید (تاریخ هنوز اعلام نشده است).
منابع
- SPSG: «Gemälde von Charles Le Brun kehrt nach Potsdam zurück»، مطالب مطبوعاتی، ۱۸ نوامبر ۲۰۲۶
- دفتر وزیر دولت آلمان در امور فرهنگ و رسانه (BKM)، بیانیهٔ شمارهٔ ۱۲۱، ۱۸ نوامبر ۲۰۲۶
- آرتنیوز (ARTnews): «Long-Lost Charles Le Brun Painting Returns to New Palace in Potsdam»
- موزه لوور، پایگاه مجموعهها: Le Sommeil de l’Enfant Jésus ou Le Silence، INV 2880
- تصاویر: عکسهای مطبوعاتی SPSG (© SPSG / Carlo Paulus؛ © SPSG)؛ ویکیانبار، مالکیت عمومی
در نگارش این مقاله از هوشواره با نظارت تحریریه هنرگردی بهره گرفته شده است.



