روز ۲۶ اکتبر ۲۰۲۶، تالار چهارم یونسکو در پاریس میزبان نشستی ۹۰ دقیقه‌ای با عنوان «هنرمندان در معرض خطر: صداهایی که خاموش نمی‌شوند» (Artists at Risk: Voices That Cannot Be Silenced) بود. این نشست را نمایندگی دائم ایرلند نزد سازمان همکاری و توسعهٔ اقتصادی (OECD) و یونسکو و سفارت ایرلند برگزار کردند. سه هنرمندِ در تبعید — کبری خادمی (Kubra Khademi) از افغانستان، محمد القدوه (Mohammed Al Qudwa) از فلسطین و میاده عادل (Mayada Adil) از سودان — با دروال مک‌دانلد (Dearbhail McDonald)، روزنامه‌نگار و مجری ایرلندی، دربارهٔ سانسور، آوارگی و نیازهای هنرمندان پس از رسیدن به امنیت گفت‌وگو کردند.
گشایش: سرمایه‌گذاری در هنرمندان
دیوید بروک (David Brück)، سفیر و نمایندهٔ دائم ایرلند نزد یونسکو، نشست را با این سخن گشود که ایرلند حمایت از هنرمندان را سرمایه‌گذاری در دموکراسی، تنوع و انسجام اجتماعی می‌داند، و از طرح «درآمد پایه برای هنر» (Basic Income for the Arts) در این کشور نام برد. به گفتهٔ او، در جاهای دیگر هنرمندان با سانسور، ارعاب، آوارگی و آزار روبه‌رو هستند، و وقتی هنرمندان خاموش می‌شوند، تنها آفرینش هدف نیست؛ آزادی بیان، گفت‌وگوی انتقادی و تنوع صداهایی هم هدف می‌شود که جوامع باز به آن‌ها وابسته‌اند.
روزاریو سورایده (Rosario Soraide)، هماهنگ‌کنندهٔ برنامهٔ یونسکو–آشبرگ برای هنرمندان و کارکنان فرهنگی (UNESCO-Aschberg Programme for Artists and Cultural Professionals)، «توصیه‌نامهٔ ۱۹۸۰ دربارهٔ جایگاه هنرمند» و «کنوانسیون ۲۰۰۵ برای حفاظت و ترویج تنوع بیان‌های فرهنگی» را یادآوری کرد. بنا بر این سخنرانی، این برنامه که از ۲۰۱۷ هزینهٔ آن را نروژ می‌پردازد، در بیش از پنجاه کشور طرح‌هایی را پشتیبانی کرده است؛ از جمله پروژه‌های تازه برای هنرمندان افغانستان، لبنان، فلسطین، سودان، اوکراین و یمن، و یک مرکز آفرینش در بندر سودان (Port Sudan) برای هنرمندان آواره. سورایده گفت: «هنرمندان هرگز نباید ناچار شوند میان امنیت خود و حق آفرینش یکی را برگزینند.»
دروال مک‌دانلد، در نقش گرداننده، یادآور شد که گزارش امسال «وضعیت آزادی هنری» (State of Artistic Freedom) از سازمان فری‌میوز (Freemuse)، درگیری مسلحانه و پس‌رفت دموکراسی را دو بحران همزمان برای هنرمندان می‌نامد و غزه، سودان، اوکراین، میانمار، لبنان و ایران را از جمله مناطق آسیب‌دیده برمی‌شمارد. او حمایت‌های ایرلند از هنرمندان را هم برشمرد: معافیت مالیاتی درآمد هنرمندان از ۱۹۶۹، فرهنگستان «آسدانا» (Aosdána) با پشتیبانی دولت از ۱۹۸۱، و درآمد پایه برای هنر که به ۲۰۰۰ هنرمند، هفته‌ای ۳۲۵ یورو برای سه سال می‌پردازد.
سه اثر، سه گونه خطر
کبری خادمی، که در اسلاید نشست «هنرمند چندرشته‌ای هزاره از افغانستان» معرفی شده بود، باید دو اثر با فاصلهٔ چندساله را به هم پیوند می‌داد: «زره» (Armor)، اجرای خیابانی ۲۰۱۵ او در کابل، و اثری تازه‌تر که در پاریس نمایش داده شد. بنا بر گزارش‌های منتشرشده، تهدیدهایی که پس از «زره» پدید آمد او را ناچار به ترک افغانستان کرد. او از خشمی گفت که اثرش برانگیخت، گفت پذیرفته است نجات پیدا کند، و افزود اثر هنری پیامی است که فراتر از هر مرزی فهمیده می‌شود. پرسیده شد از «خطر» چه می‌گوید؛ پاسخ داد هنگام کار به آن فکر نمی‌کند: «هنر این‌گونه کار می‌کند»؛ این جمله بر پایهٔ ضبط نشست آمده است.
خادمی دربارهٔ امروز گفت افغانستان تنها کشوری است که زنان را از مدرسه و دانشگاه بازمی‌دارد و سکوت جهان بخشی از این فاجعه است. او تعریف کرد که به زنانِ صاحب‌قدرت جهان نامه نوشته و بی‌پاسخ مانده، و سپس از این تجربه تابلویی ساخته است.
میاده عادل، پزشک سودانی که طراح مد شده و در پاریس زندگی می‌کند، فیلم کوتاهی دربارهٔ رنگ سفید نشان داد که با گوگل آرتس اند کالچر (Google Arts & Culture) ساخته است؛ رنگی که پایهٔ مجموعه‌های اوست. او آن را رنگ پایداری و آشتی مردم سودان خواند که زنانِ پیشگام انقلاب ۲۰۱۹ می‌پوشیدند، و گفت آن را برگزیده تا مردم سودان را جز از رهگذر جنگی نشان دهد که از آوریل ۲۰۲۳ خبرها را پر کرده است. او یکی از مجموعه‌هایش را — که ۲۰۱۸ در مراسم پذیرایی آفریقایی یونسکو در پاریس نشان داده شد — به زنانی پیوند داد که هنگام کار پزشکی در اردوگاه پناهندگان دیده بود، و گفت مد او را «به کاخ الیزه برد».
محمد القدوه، نمایشنامه‌نویس و هنرمند تئاتر فلسطینی، بخشی از اثری در دست ساخت به نام «ریشه» (Root) را ارائه کرد؛ اثری بر پایهٔ این که واژه‌های عربی به ریشه‌های سه‌حرفی بازمی‌گردند — نام خودش، محمد، و احمد یک ریشه دارند — و بر آنچه بر سر واژه‌ها می‌آید وقتی به زبان‌های دیگر می‌روند. او خودِ عبارت «هنرمندان در معرض خطر» را به پرسش گرفت و آن را با تعبیرهایی مانند «خاورمیانه» سنجید که همچنان به‌عنوان واژگان سیاسی به کار می‌روند. او از «مراکب» (Marakeb) هم گفت، بستری که با هنرمندانی از غزه ساخته شده تا کارهایشان شناخته شود، و افزود آنچه با خود آورده، به‌جای امید، مسئولیت بوده است. دیدگاه‌های او دربارهٔ وضعیت سیاسی فلسطین از آنِ خود اوست و همان‌گونه که بیان کرد گزارش شده است.
هنرمندان به چه نیاز دارند
وقتی پرسیده شد حاضران چه کمک عملی می‌توانند بکنند، خادمی از پیوندی جهانی میان هنرمندان و نهادها گفت. القدوه پاسخ داد: «ما به زمان نیاز داریم» — زمانی که به مواد و ابزار ارزان و به امکان آفریدن بدون ناچاری برای نجات‌دادن همه‌چیز در همان لحظه وابسته است. میاده عادل از حمایت روانی، دسترسی به بازار، کمک برای ویزای موقت، به‌رسمیت‌شناختن هنر به‌عنوان یک حرفه و نه سرگرمی، و سیاست‌های فراگیر گفت؛ مهم‌ترین چیز، به گفتهٔ او، احساس تعلق است.
از میان حاضران
در بخش پرسش‌ها، یکی از اعضای هیئت نمایندگی دولت فلسطین، که خود هنرمندی اهل غزه است، از سخنرانان پرسید آیا با احساس گناهِ بازمانده زندگی می‌کنند. خادمی گفت هم خوش‌اقبال است و هم احساس گناه دارد؛ القدوه گفت هنر درمان اوست؛ میاده عادل گفت سوگ زمان می‌خواهد و باید به آن همهٔ زمانی را داد که لازم دارد. یکی از حاضران ایرانی گفت برای ایرانیان زمان یعنی زنده‌بودن یا نبودن، و گذاشتن تا هنرمندان شنیده شوند ارزشمندترین کاری است که حاضران می‌توانند بکنند. یک نویسندهٔ ایرلندی و هنرمندی دیگر هم سخن گفتند؛ دومی از دشواری درخواست پول برای هنرمندان، به‌ویژه زنان، گفت. مک‌دانلد افزود پژوهشی آزمایشی که پیش از «درآمد پایه برای هنر» انجام شد، دریافت‌کنندگان و غیردریافت‌کنندگان را سنجید و میان آن‌ها در رفاه و توان آفرینش تفاوت یافت.
دیوید بروک در پایان سه چیز را از نشست برداشت خود نامید: شجاعت هنرمندان، مسئولیتِ سخن‌گفتن از جانب یک جامعه، و خوش‌بینی‌ای آمیخته با کنجکاوی. او گفت: «امید یک کنش است.»
اطلاعات رویداد
تاریخ و ساعت: ۲۶ اکتبر ۲۰۲۶، ۱۱:۰۰ تا ۱۲:۳۰
مکان: یونسکو، تالار چهارم، پاریس
برگزارکنندگان: نمایندگی دائم ایرلند نزد سازمان همکاری و توسعهٔ اقتصادی و یونسکو؛ سفارت ایرلند
سخنرانان: سفیر دیوید بروک؛ روزاریو سورایده؛ کبری خادمی؛ محمد القدوه؛ میاده عادل؛ گردانندهٔ نشست: دروال مک‌دانلد
متن و عکس‌ها: کسرا علیها و بهنود معصومی. نقل‌قول‌ها از ضبط نشست و برنامهٔ رسمی گرفته شده‌اند؛ سخنان، دیدگاه خود سخنرانان است.
